Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στο πολιτιστικό και φυσικό απόθεμα της Περιφέρειας Κρήτης

Περίληψη

Η παρούσα εργασία εξετάζει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στο πολιτιστικό και φυσικό απόθεμα της Περιφέρειας Κρήτης. Γίνεται μια περιγραφή της περιοχής μελέτης, των γεωγραφικών χαρακτηριστικών της και του κλίματός της. Εξετάζεται η τρωτότητά των παράκτιων περιοχών της στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας και στην διάβρωση, τις σημαντικότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην περιφέρεια. Για τους σκοπούς της εργασίας δημιουργείται ένας θεματικός χάρτης με τη χρήση του λογισμικού QGIS και ένας διαδικτυακός. Τέλος, παρουσιάζονται πίνακες που περιέχουν τους αρχαιολογικούς χώρους, τα μνημεία και τους φάρους των πιο ευάλωτων περιοχών.

Λέξεις – Κλειδιά:

Κλιματική αλλαγή, Περιφέρεια Κρήτης, άνοδος στάθμης θάλασσας, GIS, χάρτης

1. Εισαγωγή

Η κλιματική αλλαγή είναι ένα από τα σημαντικότερα θέματα που ταλανίζουν τον πλανήτη μας τα τελευταία χρόνια. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα και οι επιπτώσεις που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή έχουν σοβαρό αντίκτυπο σε διάφορους τομείς. Στα πλαίσια του μαθήματος Εφαρμογές Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών εξετάστηκαν οι κίνδυνοι της κλιματικής αλλαγής και οι επιπτώσεις αυτής στο παράκτιο φυσικό και πολιτιστικό απόθεμα της Ελλάδας. Η συγκεκριμένη εργασία εστιάζει στην Περιφέρεια της Κρήτης η οποία εξ αιτίας του νησιώτικου χαρακτήρα που διαθέτει και της θέσης της στη Μεσόγειο είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στην κλιματική αλλαγή. Ο πολιτισμός και το φυσικό περιβάλλον της κάθε περιοχής, αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας του. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ η πολιτιστική και φυσική κληρονομιά θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Τα παραπάνω υπογραμμίζουν τη σημασία του πολιτιστικού και φυσικού αποθέματος, όπως και την ανάγκη για την προστασία αυτών από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Στόχοι της εργασίας είναι ο εντοπισμός των σημαντικότερων επιπτώσεων, η καταγραφή του φυσικού και πολιτιστικού αποθέματος της Κρήτης και η απεικόνισή τους μέσα από έναν χάρτη.

2. Περιοχή Μελέτης

Γεωγραφικά Χαρακτηριστικά και Κλίμα

Η Κρήτη βρίσκεται στο νότιο άκρο του Αιγαίου πελάγους σε απόσταση 160 χλμ. περίπου από την ηπειρωτική Ελλάδα. Έχει αξιοσημείωτη ακτογραμμή, άνω των 1.000 χλμ., βόρεια βρέχεται από το Κρητικό και νότια από το Λιβυκό πέλαγος. Η περιφέρεια της Κρήτης περιλαμβάνει πλήθος μικρότερων νησιών (Γαύδος, Γραμβούσα,  Άγιοι Πάντες , Ψείρα, Παξιμάδα, Κουφονήσι, Μεγαλονήσι κ.α.) από τα οποία κατοικείται μόνο η Γαύδος. Το κλίμα της είναι ένας συνδυασμός του χερσαίου Μεσογειακού και του ερημοειδές Μεσογειακού και χαρακτηρίζεται ως ήπιο.

Ωστόσο, παρατηρούνται ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες και χαμηλές βροχοπτώσεις (24,35oC – 27.96oC τους θερινούς μήνες, 11,56oC- 14,76oC τους χειμερινούς μήνες). Η μέση θερμοκρασία παρατηρείται μεγαλύτερη στο νοτιοανατολικό μέρος της Περιφέρειας από ότι βορειοδυτικό. Κατά τους μήνες Δεκέμβριο και Ιανουάριο οι μέρες με βροχή φτάνουν τις 15 το μήνα και 0,3 κατά τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Το καλοκαίρι του 2021 ήταν από τα πιο θερμά καλοκαίρια τα τελευταία 43 χρόνια, σύμφωνα με ανάλυση του Meteo του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.

Πολιτιστικό και Φυσικό Απόθεμα

Η πολιτιστική κληρονομιά της Κρήτης έχει μία ιδιαίτερα μεγάλη έκταση. Αρχαιολογικοί χώροι από τη Μινωική εποχή αλλά και τη νεότερη ιστορία της Κρήτης συναντώνται σε όλη την έκταση της ακτογραμμής της και αποτελούν πόλο έλξης επισκεπτών. Το φρούριο της Σπιναλόγκας, τα ενετικά τείχη του Ηρακλείου και τα μινωικά ανάκτορα στα Μάλια είναι κάποια από τα παράκτια μνημεία της Κρήτης που εντάχθηκαν στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO

Ταυτόχρονα υπάρχει πληθώρα υγροτόπων, με τους περισσότερους να συγκεντρώνονται στην ΠΕ Χανίων, και προστατευόμενων περιοχών, με τις ζώνες Νatura2000 να καλύπτουν μεγάλο μέρος του παράκτιου τμήματος της περιφέρειας. Δύο από τις παραλίες του νησιού, το Ελαφονήσι και ο Μπάλος, βρίσκονται ανάμεσα στις 25 καλύτερες παραλίες της Ευρώπης. Το Ελαφονήσι, εκτός από τη φυσική ομορφιά που διαθέτει, αποτελέι και ιστορικό μνημείο καθώς ανήμερα του Πάσχα του 1824, σφαγιάστηκαν από τους Τούρκους 850 άνθρωποι περίπου, ως αντίποινα  για την συμμετοχή των Κρητών στην Ελληνική Επανάσταση του 1821.

Εικόνα 1: Ελαφονήσι Κρήτης (πηγή www.wikipedia.org)
Εικόνα 2: ενετικά τείχη Ηρακλείου (πηγή kastra.eu)

Η κλιματική αλλαγή και τα έντονα φυσικά και καιρικά φαινόμενα που προκαλεί απειλούν σημαντικά το πολιτιστικό απόθεμα της Κρήτης.

3. GIS – Συστήματα Γεωγραφικών Πληροφοριών

Τα Συστήματα Γεωγραφικών Πληροφοριών, GIS, μπορούν κάλλιστα να χρησιμοποιηθούν για τη διαχείριση θεμάτων που αφορούν το περιβάλλον, τις ανθρώπινες δραστηριότητες και τον πολιτισμό. Με τη χρήση των GIS γίνεται άμεση σύνδεση των δεδομένων με το χώρο, χρησιμοποιώντας επιφανειακούς, γραμμικούς ή  σημειακούς συμβολισμούς πάνω στο χαρτογραφικό υπόβαθρο, βοηθώντας στην καλύτερη κατανόηση της υπάρχουσας κατάστασης. Το περιβάλλον, οι ανθρώπινες δραστηριότητες και ο πολιτισμός είναι θέματα που συνδέονται άμεσα με το χώρο. Έτσι, η χρήση GIS συμβάλλει ουσιαστικά στην κατανόηση διάφορων φαινομένων αλλά και στην αντιμετώπιση προβλημάτων που αφορούν τα παραπάνω θέματα.

Με τη χρήση, λοιπόν, του λογισμικού QGIS, θα δημιουργηθεί ένας θεματικός χάρτης ο οποίος θα περιλαμβάνει πληροφορίες που δείχνουν το πολιτιστικό και φυσικό απόθεμα της Περιφέρειας Κρήτης. Για υπόβαθρο θα χρησιμοποιηθεί το υπόβαθρο του OpenStreetMap και για δεδομένα οι φάροι, οι παράκτιοι και ενάλιοι αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία και οι περιοχές Natoura2000. Τα παραπάνω δεδομένα θα απεικονιστούν με γραμμικά και επιφανειακά σύμβολα. Για τη δημιουργία του χάρτη χρησιμοποιήθηκαν τα εργαλεία clip για να μείνουν τα δεδομένα που αφορούν την περιοχή μελέτης, buffer για τη δημιουργία της θαλάσσιας έκτασης , point sampling tool για να γίνει διαχωρισμός των παράκτιων και των ενάλιων αρχαιολογικών χώρων και centroids για να γίνει αλλαγή κάποιων επιφανειακών δεδομένων σε σημειακά για την καλύτερη απεικόνισή τους. Επίσης, έγινε επεξεργασία του attribute table, για να παρέχονται κάποιες πληροφορίες σχετικά με τα δεδομένα. Προστέθηκαν οι ονομασίες των φάρων, επειδή δεν υπήρχαν, και κάποιες ιστοσελίδες με πληροφορίες σχετικές με τους φάρους και τους αρχαιολογικούς χώρους.  Το τελικό προϊόν θα απευθύνεται στο ευρύ κοινό σε ψηφιακή μορφή για να είναι εύκολα προσβάσιμο.

4. Μεθοδολογία και Αποτελέσματα

Τα βήματα και οι μέθοδοι της συγκεκριμένης εργασίας είναι τα εξής:

  1. Μελετήθηκαν η Περιφέρεια της Κρήτης, το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής και τα δεδομένα που υπάρχουν στις ιστοσελίδες EMODnet και Copernicus σχετικά με την κλιματική αλλαγή και τις κλιματικές επιπτώσεις.
  2. Εντοπίστηκαν συγκεκριμένα όσα δεδομένα από τις παραπάνω πηγές συναντώταν στην Περιφέρεια της Κρήτης και χρησιμοποιήθηκαν για την απεικόνιση των κλιματικών αλλαγών και επιπτώσεων στην περιοχή.
  3. Υπολογίστηκαν τα εξής γεωγραφικά χαρακτηριστικά της Π. Κρήτης: Ακτογραμμή, Χερσαία έκταση, Θαλάσσια έκταση
  4. Έγινε εύρεση διανυσματικών δεδομένων για την απεικόνιση του φυσικού και πολιτισμικού αποθέματος της Π.Κρήτης, και συγκεκριμένα οι περιοχές NATURA2000, οι φάροι και οι παράκτιοι και ενάλιοι αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία. Έγινε επεξεργασία αυτών και δημιουργήθηκε ο αντίστοιχος χάρτης με τη χρήση του λογισμικού QGIS και ένας διαδικτυακός χάρτης με τη χρήση του plug-in qgis2web.
  5. Χρησιμοποιήθηκε επιστημονικό υλικό, και το Περιφερειακό Σχέδιο για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή (ΠΕΣΠΚΑ) της Περιφέρειας Κρήτης για να εντοπιστούν ποιες περιοχές της Κρήτης συγκεκριμένα, εμφανίζουν υψηλή τρωτότητα στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
  6. Εντοπίστηκαν οι φάροι και τα αρχαιολογικά μνημεία που βρίσκονται στις πιο ευάλωτες περιοχές.
EMODnet:  Copernicus:  Climate-related elements:  Observed climate-related impacts:  
Human activities  Temperature  Sea level rise  Impacts on biodiversity, including for example loss of species  
Bathymetry  Current Velocity  Drought frequency and severity  Impacts on biodiversity, including for example loss of habitats  
Chemistry  Salinity  Flood intensity and frequencyImpacts on scenic beauty  
Geology  Plankton  Extreme temperature events  Landscape changes  
Biology  Sea surface wave  Climate-related elements:   
Physics  Oxygen  Sea level rise   

 Στην ιστοσελίδα EMODnet έγινε η πρώτη αναγνώριση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής , όπως και το μέγεθός του, στην περιφέρεια της Κρήτης, όπου εμφανίζονταν σε έναν χάρτη πολλά επίπεδα δεδομένων που βοηθούσαν στην κατανόηση της κατάστης. Στην παρακάτω εικόνα φαίνεται ένας χάρτης που προέκυψε απο το EMODnet, όπου απεικονίζονται οι μεταβολές στις ακτές με βάση δορυφορικά δεδομένα.

Εικόνα 3: μεταβολές στις ακτές με βάση δορυφορικά δεδομένα (2019)
ΠεριφέρειαΈκταση Ακτογραμμής (km)Χερσαία Έκταση (km2)Θαλάσσια Έκταση (km2 )Πληθυσμός (απογραφή 2011)
Κρήτη1272,1278,34611,163623.065
Πίνακας: χαρακτηριστικά Περιφέρειας Κρήτης

Επιπτώσεις της Κλιματικής Αλλαγής – Άνοδος Θαλάσσιας Στάθμης

Τα φαινόμενα που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή και συναντώνται στην Π. Κρήτης είναι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, η διάβρωση του εδάφους, η ξηρασία και η αύξηση των πλημμυρών και οι ακραίες θερμοκρασίες. Από αυτά, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και η διάβρωση του εδάφους έχουν τις σημαντικότερες επιπτώσεις στο παράκτιο πολιτισμικό και φυσικό απόθεμα της περιφέρειας. Οι επιπτώσεις αυτές είναι αλλαγές στο περιβάλλον, αλλαγές στο φυσικό τοπίο και η απώλεια ειδών της πανίδας και της χλωρίδας του νησιού.

Το άρθρο 43 του ν. 4414/2016 (Α΄149) ορίζει ότι κάθε Περιφέρεια καταρτίζει Περιφερειακό Σχέδιο για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή και καθορίζει το περιεχόμενο του. Η περιφέρεια της Κρήτης στις αρχές του 2021 ολοκλήρωσε τη Μελέτη του “Περιφερειακού Σχεδίου για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή (ΠΕΣΠΚΑ) της Περιφέρειας Κρήτης” η οποία αποτελεί τη στρατηγική για την αντιμετώπιση της απειλής της κλιματικής αλλαγής, με βασικό στόχο τη μείωση της ευπάθειας της Περιφέρειας στις επιπτώσεις που προκύπτουν από την κλιματική αλλαγή και τη θωράκισή της έναντι αυτής. Τα ΠεΣΠΚΑ εξειδικεύουν τις κατευθύνσεις του ΕΣΠΚΑ, με βάσει τις ανάγκες κάθες περιφέρειας, καθώς οι κλιματικές αλλαγές που παρατηρούνται όπως και οι επιπτώσεις τους είναι διαφορετικής κλίμακας και έντασης σε κάθε περιφέρεια.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το ΠEΣΠΚΑ , τις επόμενες δεκαετίες το κλίμα στο νησί αναμένεται να είναι πιο θερμό και πιο ξηρό. Κυρίως οι βόρειες ακτές του νησιού είναι πιο ευάλωτες και ευαίσθητες στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας και τις επιπτώσεις της. Στην παρακάτω εικόνα φαίνονται οι περιοχές που κινδυνεύουν από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας.

Εικόνα 4: Χάρτης βαθμού επικινδυνότητας λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας, σε χρονικό ορίζοντα των 50 ετών (πηγή ΠεΣΠΚΑ)

Στην παράκτια ζώνη της Κρήτης, ο ρυθμός ανύψωσης κυμαίνεται από 0,7 έως 4 χλστ./έτος. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του Ευρωπαϊκού προγράμματος για την αειφόρο διαχείριση της παράκτιας διάβρωσης (Eurosion 2004), το 65,8% της ακτογραμμής της Κρήτης βρίσκεται σε υψηλό κίνδυνο διάβρωσης.

Με βάση την έκθεση της Επιτροπής Μελέτης Επιπτώσεων Κλιματικής Αλλαγής (ΕΜΕΚΑ) μεγάλο τμήμα της ακτογραμμής του νησιού ανήκει στην κατηγορία με χαλαρά μη συνεκτικά ιζήματα, μικρού απόλυτου υψομέτρου. Οι παράκτιες αυτές περιοχές χαρακτηρίζονται ως μέτριας τρωτότητας στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας.

Εικόνα 5: Χάρτης υποδιαίρεσης των παράκτιων ζωνών σε αυτές που χαρακτηρίζονται ως μέτριας τρωτότητας (πράσινο χρώμα) στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας, βάσει την έκθεση της ΕΜΕΚΑ

Τρωτότητα

Ο δείκτης παράκτιας τρωτότητας ποσοτικοποιεί την ευπάθεια του περιβάλλοντος απέναντι σε μια φυσική καταστροφή. Ο δείκτης παράκτιας τρωτότητας (CVI) ως προς την άνοδο της θαλάσσιας στάθμης των Hammar-Klose and Thieler (2001) έχει εφαρμοστεί στις ακτές του Αιγαίου πελάγους από τους Alexandrakis et al (2011). Με βάση την εργασία αυτή βρέθηκε ότι περίπου 32% των ακτών παρουσιάζει υψηλή, 58% πολύ υψηλή ενώ μόλις 10% μέτρια τρωτότητα. Καμία ακτή δεν χαρακτηρίζεται από χαμηλή και πολύ χαμηλή τρωτότητα.

Παρακάτω αναλύονται δύο από τα σενάρια παγκόσμιας εξέλιξης συγκεντρώσεων αερίων του θερμοκηπίου,  χωρίς πρόσθετες προσπάθειες περιορισμού των εκπομπών,  που μελετήθηκαν για την τρωτότητα του τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς και της βιοποικιλότητας στο ΠεΣΠΚΑ Κρήτης. Οι κλιματικές μεταβολές εκτιμήθηκαν σε σχέση με τις αντίστοιχες τιμές της περιόδου 1981- 2000 (περίοδος αναφοράς). Τα σενάρια που εξετάστηκα ήταν ένα μετριοπαθές (RCP4,5) και ένα δυσμενές (RCP8,5), σε βραχυπρόθεσμο (2021-2040 ) και μεσοπρόθεσμο (2041-2060) χρονικό ορίζοντα.

Πολιτιστική Κληρονομιά

Οι πιθανές επιπτώσεις των παραπάνω φαινομένων στην πολιτιστική κληρονομιά της Π.Κρήτης, είναι η πρόκληση καταστροφών στα παράκτια ιστορικά μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους.

Σύμφωνα με το ΠΕΣΠΚΑ Κρήτης, από τη γεωγραφική ανάλυση της τρωτότητας του τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς προέκυψε ότι στο ενδιάμεσο σενάριο και σε βραχυπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα, το μεγαλύτερο τμήμα των εξεταζόμενων θέσεων πολιτιστικής κληρονομιάς της Περιφέρειας εμφανίζει μέτρια τρωτότητα στην κλιματική αλλαγή, όπως συμβαίνει και στο δυσμενές σενάριο στον ίδιο χρονικό ορίζοντα. Σε μεσοπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα, κατά το ενδιάμεσο σενάριο οι αρχαιολογικοί χώροι και τα μνημεία της Π. Κρήτης εμφανίζουν μέτρια τρωτότητα, ενώ παράκτιοι αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία της Π.Ε. Ρεθύμνου εμφανίζουν μεγάλη τρωτότητα. Κατά το δυσμενές σενάριο το σύνολο των εξεταζόμενων αρχαιολογικών χώρων και μνημείων της Περιφέρειας Κρήτης παρουσιάζει μεγάλη τρωτότητα, με μεγαλύτερες τιμές να εμφανίζουν εξεταζόμενες θέσεις των Π.Ε. Χανίων και Ρεθύμνου.

Εικόνα 6: Τρωτότητα τομέα πολιτισμού, ενδιάμεσο σενάριο, σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα (απάνω), μεσοπρόθεσμο ορίζοντα (κάτω)

Εικόνα 7: Τρωτότητα τομέα πολιτισμού, δυσμενές σενάριο, σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα (πάνω), μεσοπρόθεσμο ορίζοντα (κάτω)

ΠΕΡΙΟΧΗΜήκος Ακτογραμμής (km)Μήκος Ακτογραμμής υπό διάβρωση (km)Έκταση παράκτιων οικοσυστημάτων υπό απειλή (km2)
Κρήτη1272,127756 (65.8%)355

Βιοποικιλότητα – Παράκτια Οικοσυστήματα

Η κλιματική αλλαγή αναμένεται να επηρεάσει την ανάπτυξη διαφόρων φυτικών και ζωικών ειδών, το φυσικό περιβάλλον στο οποίο ζουν και τη διαθεσιμότητα τροφής. Σύμφωνα με μελέτη του ΠΕΣΠΚΑ Κρήτης, η άνοδος της θερμοκρασίας και η μείωση των βροχοπτώσεων θα οδηγήσει στην εξαφάνιση πολλών ζωικών ειδών. Η διάβρωση των παράκτιων οικοτόπων και οι αλλαγές στη βλάστηση λόγω της αύξησης της αλατότητας του εδάφους συμβάλλουν αρνητικά στα παραπάνω, και στη διαβίωση των ειδών της χλωρίδας και της πανίδας της περιοχής.

Από τη γεωγραφική ανάλυση της τρωτότητας του τομέα της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων προέκυψε ότι σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα τόσο στο ενδιάμεσο όσο και στο δυσμενές σενάριο, το μεγαλύτερο μέρος των προστατευόμενων περιοχών της Περιφέρειας Κρήτης εμφανίζει μέτρια τρωτότητα στην κλιματική αλλαγή. Τμήμα όμως των προστατευόμενων περιοχών εμφανίζει μεγάλη τρωτότητα στο ενδιάμεσο σενάριο και πιο συγκεκριμένα, προστατευόμενες περιοχές που βρίσκονται χωρικά στις νότιες ακτές της ΠΕ. Ηρακλείου. Σε μεσοπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα, κατά το ενδιάμεσο σενάριο, το σύνολο των προστατευόμενων περιοχών της Περιφέρειας Κρήτης αναμένεται να εμφανίζει μεγάλη τρωτότητα. Κατά το δυσμενές σενάριο, το μεγαλύτερο τμήμα των προστατευόμενων περιοχών της Περιφέρειας αναμένεται να εμφανίσει πολύ μεγάλη τρωτότητα.

Εικόνα 8: Τρωτότητα βιοποικιλότητας/οικοσυστημάτων, ενδιάμεσο σενάριο, σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα (πάνω), μεσοπρόθεσμο ορίζοντα (κάτω)

Εικόνα 9: Τρωτότητα βιοποικιλότητας/οικοσυστημάτων, δυσμενές σενάριο, σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα (πάνω), μεσοπρόθεσμο ορίζοντα (κάτω)

Δημιουργία Χάρτη

Δημιουργήθηκε χάρτης που απεικονίζει τους παράκτιους αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία, όπως και τα ενάλια, τους φάρους και τις περιοχές Natoura2000.

Εικόνα 10: Χάρτης – Φυσικό και Πολιτιστικό Απόθεμα Περιφέρειας Κρήτης

Κατά τη δημιουργία του συγκεκριμένου χάρτη και μελετώντας τα στοιχεία που βρέθηκαν παραπάνω παρατηρήθηκαν και σημειώθηκαν ποιοι αρχαιολογικοί χώροι, μνημεία και φάροι βρίσκονται στις πιο ευάλωτες και εκτεθειμένες περιοχές στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Παρατίθεται παρακάτω ένας πίνακας με αυτά, ανά Περιφερειακή Ενότητα.

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ
Π.Ε. ΧΑΝΙΩΝΠ.Ε. ΡΕΘΥΜΝΟΥΠ.Ε. ΗΡΑΚΛΕΙΟΥΠ.Ε. ΛΑΣΙΘΙΟΥ
Άγιοι Απόστολοι – Χρυσή Ακτή ΧανίωνΜπαλί ΜυλοποτάμουΞεπάτωμα Κάτω ΓουβώνΠρινιάτικος Πύργος Καλού Χωριού
Σελλί ΚισσάμουΣταυρωμένος – Χαμαλεύρι ΡεθύμνηςΠαλαιά Πόλη ΗρακλείουΑκρωτήρι Δρεπάνι Νεάπολης
Νησίδα Γραμβούσα ΧανίωνΠέρα Γαλήνοι ΣεισώνΜάλιαΕλούντα Λασιθίου
Θριμπόκαμπος Χανίων  Σαρακηνού Κεφάλα, Αγίος Νικόλαος
   Μπούφος Σισίου
   Νησίδες Αγίων Πάντων και Μικρονησίου Λασιθίου
   Χερσόνησος Νησί Καλού Χωριού
   Μίλατος Λασιθίου
    
    
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ
Π.Ε. ΧΑΝΙΩΝΠ.Ε. ΡΕΘΥΜΝΟΥΠ.Ε. ΗΡΑΚΛΕΙΟΥΠ.Ε. ΛΑΣΙΘΙΟΥ
Αλμυρίδα ΑποκορώνουΜπαλί ΜυλοποτάμουΒασιλική Β’, Καστρί Λιμένα Χερσονήσου, ΗράκλειοΑλμυρός Αγίου Νικολάου Κρήτης
Οχυρώσεις, ΧανιάΣταυρωμένος – Χαμαλεύρι ΡεθύμνηςΛιμάνι Αγίων ΘεοδώρωνΑνεμόμυλος, Μίλατο, Λασίθι, φερομένης ιδιοκτησίας Χρ. Συλλιγάρδου
Σπήλαιο Ελληνόσπηλιος, Β. της Ι. Μονής Γωνιάς ΚισάμουΠέρα Γαλήνοι ΣεισώνΦρούριο Κούλε, λιμάνι Ηρακλείου, ΗράκλειοΣπήλαιο Κουφωτός, Αγία Φωτιά Σητείας
Φρούριο CΑSΤΕLLΟ ΑΡΙCΟRΝΟ   
Φρούριο Φιρκά   
Φρούριο, νησίδα κόλπου Σούδας     
Ελαφονήσι Χανίων   
ΕΝΑΛΙΟΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ
Π.Ε. ΧΑΝΙΩΝΠ.Ε. ΡΕΘΥΜΝΟΥΠ.Ε. ΗΡΑΚΛΕΙΟΥΠ.Ε. ΛΑΣΙΘΙΟΥ
Ψαθί Νέας ΚυδωνίαςΑλμυρίδα ΣεισώνΠαλιόχωρα Αμνισού, Ενάλιος χώροςΌρμος Παχειάς Άμμου Ιεράπετρας, Ενάλιος χώρος
 Σταυρωμένος – Χαμαλεύρι Ρεθύμνου Σπιναλόγκα, Βαθύ, Πόρος Ελούντας Λασιθίου
ΦΑΡΟΙ
Π.Ε. ΧΑΝΙΩΝΠ.Ε. ΡΕΘΥΜΝΟΥΠ.Ε. ΗΡΑΚΛΕΙΟΥΠ.Ε. ΛΑΣΙΘΙΟΥ
Λιμάνι ΧανίωνΛιμάνι Ρεθύμνου Πλάκα
Νήσου Σούδας  Κουφονήσι
Νήσου Άγριας Γραμβούσας   
Άκρο Δράπανον   
Γαύδος   

Διαδικτυακός χάρτης

https://users.auth.gr/papadafou/mapteliko/#9/35.1963/24.9216

5. Σύνοψη

Η συγκεκριμένη εργασία μελετά τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην Περιφέρεια της Κρήτης, εστιάζοντας στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας και στη διάβρωση των ακτών της, τη σημαντικότερη δηλαδή επίπτωση. Προκύπτει πως το 65,8% της ακτογραμμής της έχει υψηλή τρωτότητα στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας και οι περισσότεροι αρχαιολογικοί χώροι, μνημεία και φάροι που είναι ευάλωτοι στις επιπτώσεις εμφανίζονται στην Περιφερειακή Ενότητα Χανίων. Από τους 17 φάρους που συναντώνται στην περιφέρεια, οι 9 βρίσκονται σε πολύ ευάλωτες περιοχές. Αξίζει να σημειωθεί πως θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον η εφαρμογή του δείκτη παράκτιας τρωτότητας (CVI) στις ακτές της Κρήτης, αφού κατέχει το μεγαλύτερο ποσοστό μήκους ακτογραμμής με υψηλή τρωτότητα στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας στο Αιγαίο Πέλαγος.

6. αναφορές

https://www.crete.gov.gr/pepska/

https://emodnet.ec.europa.eu/geoviewer/#!/

http://geodata.gov.gr/dataset

https://www.arxaiologikoktimatologio.gov.gr/

https://apothesis.eap.gr/handle/repo/54089

https://www.neakriti.gr/article/ellada-nea/1628375/kalokairi-2021-itan-auto-me-tis-perissoteres-thermes-ores-kata-ta-teleutaia-43-hronia/