ΟΙ ΕΠΙΠΤΏΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΉΣ ΑΛΛΑΓΉΣ ΣΤΟ ΠΑΡΆΚΤΙΟ ΦΥΣΙΚΌ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΌ ΑΠΌΘΕΜΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΈΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΊΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΈΡΕΙΑ ΒΟΡΕΊΟΥ ΑΙΓΑΊΟΥ

1: ΠΕΡΊΛΗΨΗ

Η κλιματική αλλαγή αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που χρήζει να αντιμετωπίσει ο σύγχρονος πολιτισμός. Όσον αφορά, την Ευρώπη, αν δεν αναλάβουμε άμεσα δράση το μέλλον προβλέπεται δυσοίωνο με πολλές καταστροφές σε κοινωνικό , οικονομικό και περιβαλλοντικό επίπεδο. Έτσι στα πλαίσια του μαθήματος «Εφαρμογές Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών», έγινε η μελέτη των δεδομένων που υπάρχουν στις ιστοσελίδες EMODnet και Copernicus για την κλιματική αλλαγή και τις κλιματικές επιπτώσεις στο παράκτιο φυσικό και πολιτισμικό απόθεμα. Σε πρώτο στάδιο γίνεται μία περιγραφή των περιοχών μελέτης μας (Π. Θεσσαλίας και Π. Βορείου Αιγαίου), όπου παρουσιάζονται κάποια γενικά στοιχεία για τις περιφέρειες αυτές, καθώς και το πώς επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή. Στο σημείο αυτό έγινε υπολογισμός μέσω του QGIS, τόσο της χερσαίας όσο και της θαλάσσιας έκτασης αλλά και της ακτογραμμής. Στη συνέχεια, παρουσιάζεται η υφιστάμενη κατάσταση που αφορά τους φάρους,  τις περιοχές Natura 2000 και τα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς, με στόχο την χαρτογραφική τους αποτύπωση. Επίσης , έγινε μία καταγραφή σε μορφή πίνακα για τους φάρους των περιοχών μας και τους ξεχωρίσαμε σε χερσαίους και θαλάσσιους. Τελικός στόχος της εργασίας μας ήταν η κατασκευή ενός χάρτη, όπου αναφέρουμε αναλυτικά , όλα τα στάδια για το πώς φορτώθηκαν όλα τα απαιραίτητα shapefiles , προκειμένου να καταλήξουμε στο επιθυμητό αποτέλεσμα.

Λέξεις κλειδιά: κλιματική αλλαγή, επιπτώσεις κλιματικής αλλαγής, φυσικές καταστροφές, Περιφέρεια Θεσσαλίας, Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς,τρωτότητα, φάροι, περιοχές Natura 2000, χαρτογραφική απόδοση

2: ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η κλιματική αλλαγή αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που χρήζει να αντιμετωπίσει ο σύγχρονος πολιτισμός, παρουσιάζοντας διάφορες επιπτώσεις σε πολλούς τομείς της οικονομίας, της κοινωνίας αλλά και του περιβάλλοντος. Η Ελλάδα επικύρωσε την Σύμβαση- Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις κλιματικές αλλαγές με τον Νόμο 2205/1994 (ΦΕΚ 60/Α/15-4-1994).

2.1.Η κλιματική αλλαγή στην Ε.Ε. σήμερα

Συγκεκριμένα, εκτιμάται ότι χωρίς ανάληψη δράσης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, η ΕΕ μπορεί να βιώσει τα εξής φαινόμενα :

  • 400 000 πρόωροι θάνατοι ετησίως λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης
  • 40 % λιγότερο διαθέσιμο νερό στις νότιες περιοχές της ΕΕ
  • 2,2 εκατομμύρια άτομα να κινδυνεύουν από παράκτιες πλημμύρες κάθε χρόνο
  • 190 δισ. ευρώ σε ετήσιες οικονομικές ζημίες
  • Καταστροφές σε μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς

Συνεπώς , η μετάβαση σε μια κλιματικά ουδέτερη κοινωνία αποτελεί τόσο επείγουσα πρόκληση όσο και ευκαιρία για την οικοδόμηση ενός καλύτερου μέλλοντος για όλους.

Αναλαμβάνοντας δράση για το κλίμα και το περιβάλλον, καθένας από εμάς μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση και την προστασία του πλανήτη τόσο σήμερα όσο και για τις μελλοντικές γενιές.

Ορισμένα από τα οφέλη για την κοινωνία είναι τα εξής:

  • νέες, πράσινες θέσεις εργασίας
  • οικονομική ανάπτυξη
  • καθαρότερος αέρας και αποδοτικότερα συστήματα δημόσιων συγκοινωνιών στις πόλεις
  • νέες τεχνολογίες, όπως ηλεκτρικά ή υβριδικά αυτοκίνητα, σπίτια με υψηλή ενεργειακή απόδοση ή κτίρια με έξυπνα συστήματα θέρμανσης και ψύξης
  • ασφάλεια εφοδιασμού σε ενέργεια και άλλους πόρους

Έτσι στα πλαίσια του μαθήματος με τίτλο «Εφαρμογές Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών», γίνεται η μελέτη των δεδομένων που υπάρχουν στις ιστοσελίδες EMODnet και Copernicus για την κλιματική αλλαγή και τις κλιματικές επιπτώσεις στο παράκτιο φυσικό και πολιτισμικό απόθεμα. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στους φάρους ως μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς. Το λογισμικό που χρησιμοποιήθηκε είναι το QGIS. Όσον αφορά την επιλογή των περιοχών μελέτης μας αποφασίσαμε να επιλέξουμε την Π. Θεσσαλίας και την Π. Βορείου Αιγαίου καθώς αφενός βρίσκονται κοντά γεωγραφικά και αφετέρου θέλαμε να κάνουμε μια σύγκριση για το πόσο επηρεάζει η κλιματική αλλαγή τόσο μία ορεινή , όσο και μία παραθαλάσσια περιφέρεια.

Εικόνα 2.1: Χάρτης Περιφέρειας Θεσσαλίας και Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου

2.2.ΣΤΟΙΧΟΙ –ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

  • Kαταγραφή των αποτελεσμάτων από την κλιματική αλλαγή στις περιοχές μας
  • Αναγνώριση των δεικτών ΕMODnet στις περιοχές μας
  • Καταγραφή φάρων
  • Αναφορά σε περιοχές Natura
  • Αναγνώριση πιθανών επιπτώσεων στα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς(π.χ. φάρους)
  • Χαρτογραφική απόδοση των περιοχών μας , όπου θα παρουσιάζεται η χερσαία έκταση , η θαλάσσια έκταση και η ακτογραμμή
  • Χαρτογραφική απόδοση των περιοχών μας. Όπου θα παρουσιάζονται οι φάροι, τα μνημεία πολιτιστικής κληρονομίας και οι περιοχές Natura.

3: ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕΛΕΤΗΣ

3.1.Περιφέρεια Θεσσαλίας

Η Περιφέρεια Θεσσαλίας είναι μία από τις δεκατρείς περιφέρειες της Ελλάδας. Αποτελείται από απέραντες γεωργικές εκτάσεις για αυτό άλλωστε και οι κάτοικοί της τρέφονται κυρίως από τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Χωρίζεται σε 5 περιφερειακές ενότητες (Καρδίτσα, Λάρισα, Τρίκαλα , Μαγνησία και Σποράδες). Συνολικά έχει 732.762 κατοίκους(απογραφή 2011) , ενώ η χερσαία και η θαλάσσια έκταση της είναι 14,071  χλμ²και 9.056 χλμ² αντίστοιχα.  Τέλος , η ακτογραμμή της εκτείνεται σε 543,70 χλμ. Όσον αφορά τη Θεσσαλία, οι κλιματικές περιοχές καθορίζονται από το ανάγλυφο, το υψόμετρο και την έκθεση στους ανέμους.

Κάποια επιπλέον στοιχεία για την Περιφέρεια Θεσσαλίας είναι τα εξής:

  1. Είναι η 3η περιφέρεια της χώρας σε πληθυσμιακό επίπεδο
  2. Ο πληθυσμός της έχει υποστεί ετήσια μείωση -0,3% σε σχέση με την προηγούμενη απογραφή, ενώ η χώρα παρουσιάζει ετήσια άνοδο 1,17% την ίδια περίοδο
  3. Αντιμετωπίζει προβλήματα γήρανσης με το σχετικό δείκτη να έχει την 3η υψηλότερη τιμή στη χώρα
  4. Είναι η 3η περιφέρεια σε μέγεθος όσον αφορά την οικονομία της χώρας με Α.Ε.Π. ίσο με 9.349 εκατομμύρια το 2019 (5,1% του συνολικού Α.Ε.Π της χώρας)
  5. Είναι κατεξοχήν αγροτική περιφέρεια-Παράγει το 11,8 % του Α.Ε.Π.- Παρέχει το 20% της συνολικής απασχόλησης της Θεσσαλίας

                  Πίνακας 3.1.1.:Τομείς Παραγωγής Περιφέρειας Θεσσαλίας

Πρωτογενής τομέας ΠαραγωγήςΔευτερογενής τομέας ΠαραγωγήςΤριτογενής τομέας Παραγωγής
  20%  8,6%   71,4%

3.1.1.Πώς επηρεάζει η κλιματική αλλαγή την Περιφέρεια Θεσσαλίας;

H Π.Ε Θεσσαλίας επηρεάζεται άμεσα από το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγή καθώς είναι κυρίως ορεινή και οποιαδήποτε αλλαγή συμβαίνει στο ανάγλυφο, επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τους κατοίκους της, οι οποίοι βιοπορίζονται κυρίως από τη γεωργία, την κτηνοτροφία και την αλιεία.

 Συγκεκριμένα, τα αποτελέσματα της κλιματικής αλλαγής στην περιφέρεια της Θεσσαλίας είναι τα εξής:

  • Άνοδος στάθμης της θάλασσας, η οποία θα επηρεάσει τις ακτές  με διάβρωση, αλλά  και παρείσδυση του αλμυρού ύδατος
  • Οικονομικές καταστροφές, καθώς πλήττεται ο πρωτογενής τομέας παραγωγής αλλά και ο τουρισμός
  • Αλλοίωση της βιοποικιλότητας της θαλάσσιας πανίδας, λόγω  της αύξησης του επιπέδου του διοξειδίου του άνθρακα, η οποία προβλέπει την πρόκληση μία οικολογικής διαταραχής εξ αιτίας της μείωσης του pH
  • Εμφάνιση ορισμένων φυσικών καταστροφών καθορίζεται από κλιματολογικούς παράγοντες όπως η θερμοκρασία και η βροχόπτωση. (πυρκαγιές πλημμύρες, κ.τ.λ. ). Αυτό οδηγεί  στην υποβάθμιση των δασών και των δασικών εκτάσεών

Επίσης, σύμφωνα με την μελέτη ESPON (2010) , μέχρι το 2100 προβλέπεται για την Περιφέρεια Θεσσαλίας αύξηση της μέσης θερμοκρασίας μεταξύ 3,1-4 και μείωση του ύψους βροχόπτωσης κατά 20% τους χειμερινούς μήνες και μεταξύ 20-40% τους θερινούς. Συνεπώς, ο σχεδιασμός για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής αποκτά εξαιρετική σημασία , δεδομένης της σημαντικότητας του πρωτογενούς τομέα και του πόσο αυτός εξαρτάται από τα υδάτινα αποθέματα.

Έτσι, μία από τις σημαντικότερες διαβουλεύσεις σχεδίων για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, από τα οποία θα κριθεί το μέλλον της οικονομίας, στη Θεσσαλία, είναι σε εξέλιξη αυτή τη χρονική περίοδο, και αφορά στα μέτρα που πρέπει να ληφθούν από την Τοπική Αυτοδιοίκηση, προκειμένου να αντιμετωπίσει τις οικονομικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.

Για αυτό η περιφέρεια έχει αναρτήσει σε δημόσια διαβούλευση, ένα πρόγραμμα με τίτλο «ο «Περιφερειακός Σχεδιασμός για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή (ΠΕΣΠΚΑ)».  Το ΠΕΣΠΚΑ αποτελεί Περιφερειακή Στρατηγική για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Περιφέρειας στις επιπτώσεις της Κλιματικής Αλλαγής. Οι τομείς τρωτότητας που αφορά στο Σχέδιο Δράσης είναι οι εξής: 1) Γεωργία – Κτηνοτροφία, 2) Δασοπονία, 3) Βιοποικιλότητα και Οικοσυστήματα, 4) Αλιεία – Υδατοκαλλιέργειες, 5) Υδατικοί πόροι, 6) Ακτές – Παράκτιες ζώνες, 7) Τουρισμός, 8) Ενέργεια, 9) Υποδομές – Μεταφορές, 10) Υγεία, 11) Δομημένο περιβάλλον, 12) Εξορυκτική βιομηχανία, 13) Πολιτιστική κληρονομιά, 14) Ασφαλιστικός τομέας.

Προϋπολογισμός : 104.270,00 Ευρώ

3.2. Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου

Η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου  καλύπτει το βορειοανατολικό τμήμα του αρχιπελάγους του Αιγαίου. Αποτελείται από 5 περιφερειακές ενότητες (Λέσβου, Λήμνου, Ικαρίας, Σάμου και Χίου) και έδρα της είναι η Μυτιλήνη. Η συνολική της έκταση είναι 3.847 χλμ2  και καλύπτει το 2,9% της έκτασης της χώρας. Διαθέτει 1335 km ακτών από τα οποία τα 79 km είναι αμμώδη. Παρά τον νησιωτικό της χαρακτήρα η περιφέρεια διαθέτει σημαντικό ποσοστό ορεινών εκτάσεων οι οποίες αποτελούν το 33,2% της συνολικής της έκτασης. Ο πληθυσμός της ανέρχεται στους 199.231 κατοίκους σύμφωνα με την απογραφή του 2011 αποτελώντας το 1,8% του συνολικού πληθυσμού της χώρας. Κλιματικά, το σύνολο των νησιών της ανήκουν στην κλιματολογική ζώνη του Αιγαίου.

Όσο αφορά τους τομείς παραγωγής της περιφέρειας σημαντικότερο ρόλο φαίνεται να έχει ο τριτογενής τομέας, ο οποίος αποτελεί τον δυναμικότερο παραγωγικό τομέα της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου παρουσιάζοντας τους υψηλότερους βαθμούς ανάπτυξης με κυριότερη ενασχόληση τον τουρισμό. Ακολουθεί ο δευτερογενής τομέας με αρκετά υψηλό ποσοστό απασχόλησης στον κλάδο των κατασκευών. Τέλος, ο πρωτογενής τομέας διαδραματίζει και αυτός σημαντικό ρόλο στην οικονομία της Περιφέρειας. Κυριαρχούν οι κλάδοι της φυτικής και ζωικής παραγωγής, κυρίως η φυτική, ενώ η αλιεία αποκτά μια ιδιαίτερη σημασία διαχρονικά, οφειλόμενη κυρίως στην ανάπτυξη των ιχθυοκαλλιεργειών.

                     Πίνακας 3.2.1:Τομείς Παραγωγής Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου

Πρωτογενής τομέας ΠαραγωγήςΔευτερογενής τομέας ΠαραγωγήςΤριτογενής τομέας Παραγωγής
  12%  15%  73%

3.2.1.Πώς επηρεάζει η κλιματική αλλαγή την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου;

Για να εκτιμηθούν και να περιγραφούν πλήρως και άμεσα οι επιπτώσεις από την κλιματική αλλαγή στην Περιφέρεια κρίνεται αναγκαία η μελέτη των διαφόρων κλιματικών δεικτών της και άλλων σχετικών παραμέτρων. 

Συγκεκριμένα, τα αποτελέσματα της κλιματικής αλλαγής στην περιφέρεια του Βορείου Αιγαίου είναι τα εξής:

  • Επιπτώσεις στον τουρισμό και κατ’ επέκταση στην οικονομία της περιφέρειας. Η αλλαγή του κλίματος μπορεί να επηρεάσει την συνολική ζήτηση και την εποχιακή κατανομή των τουριστών η οποία καθορίζεται από κλιματικούς παράγοντες.
  • Απειλή της βιοποικιλότητας. Η αλλαγή του κλίματος για τα δασικά οικοσυστήματα αποτελεί μεγάλο κίνδυνο (άμεση εξάρτηση από τη θερμοκρασία, την ηλιακή ακτινοβολία, και το διαθέσιμο νερό) και απειλή για καταστροφή τους από  πυρκαγιές.
  • Άνοδος της στάθμης της θάλασσας. Λόγω υψηλού ποσοστού παράκτιων περιοχών η περιφέρεια είναι ιδιαίτερα τρωτή όσον αφορά την άνοδο της στάθμης της θάλασσας.

4: ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ KAI ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΧΑΡΤΗ

Η κλιματική αλλαγή αναμένεται να επηρεάσει παράκτιες περιοχές ,περιοχές natura και μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς λόγω της αύξησης της ξηρασίας (που ενισχύει την καύσιμη ύλη και τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών), της διάβρωσης των εδαφών, της αύξησης της στάθμης της θάλασσας οδηγώντας σε παράκτιες πλημμύρες, και της εμφάνισης ακραίων καιρικών φαινομένων.

Σε αυτό το κεφάλαιο έχουν καταγραφεί κάποια  σημαντικά δεδομένα για τις δύο περιφέρειες όπως είναι οι δείκτες Copernicus και οι κατηγορίες EMODnet όπου μας δίνουν μια γενική εικόνα όσο αφορά της επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης. Επιπλέον, παρουσιάζονται διάφορα στοιχεία των μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς(αρχαιολογικοί χώροι, μουσεία, φάροι) και των περιοχών natura κάθε περιφέρειας. Τέλος, ακολουθεί η εισαγωγή των σχετικών δεδομένων στο περιβάλλον του QGIS με σκοπό την κατασκευή ενός χάρτη απεικόνισης του παράκτιου φυσικού και του πολιτιστικού αποθέματος των δύο περιφερειών.

4.1 ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΔΕΙΚΤΩΝ COPERNICUS ΚΑΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΩΝ EMODNET

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

                     Πίνακας 4.1.1: Δείκτες Copernicus Περιφέρειας Θεσσαλίας

Θερμοκρασία
Πλαγκτον
Αλατότητα
Οξυγόνο
Ύψος επιφάνειας της θάλασσας
Άνεμος
Διοξείδιο του άνθρακα

Πίνακας 4.1.2 : Κατηγορίες ΕMODnet Περιφέρειας Θεσσαλίας

Biology
Geology
Human activities
             Seabed habitats

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

Πίνακας 4.1.3: Δείκτες Copernicus Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου

Θερμοκρασία
Πλαγκτον
Αλατότητα
Οξυγόνο
Ύψος επιφάνειας της θάλασσας

Πίνακας 4.1.4 : Κατηγορίες ΕMODnet Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου

Biology
Bathymetry
Chemistry
Geology
Human activities
             Seabed habitats

4.2 ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

4.2.1.Μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς Περιφέρειας Θεσσαλίας

Η Π.Ε. Θεσσαλίας όντας μία από τις μεγαλύτερες περιφερειακές ενότητες της χώρας διαθέτει πληθώρα μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς με μεγάλη παράδοση.  Η ευρύτερη περιοχή είναι πλούσια σε θρησκευτικά, ιστορικά και πολιτιστικά μνημεία και προσφέρεται για τουρισμό τόσο τους θερινούς όσο και τους χειμερινούς μήνες. Τα πιο γνωστά από αυτά, τα οποία προσελκύουν και μεγάλο αριθμό τουριστών είναι: τα Μετέωρα (Καλαμπάκα), Αθανασάκειο Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου ( Βόλος), Εθνικός Δρυμός Ολύμπου (Λάρισα) , Mύλος Ματσόπουλου (Μύλος των Ξωτικών)  (Τρίκαλα), Κουρσούμ Τζαμί (Τρίκαλα),  Μονή Ευαγγελίστριας, τη μοναδική εν λειτουργία μονή της Σκιάθου.

Οι ιθύνοντες της Π.Ε. Θεσσαλίας συνειδητοποίησαν το πόσο σημαντικό είναι να  συντηρήσουν την πολιτιστική και θρησκευτική κληρονομιά τους από τους κινδύνους που μπορεί να προκαλέσει η κλιματική αλλαγή, αλλά ταυτόχρονα να την προβάλλουν και να την αναδείξουν. Αυτό γίνεται αξιοποιώντας πόρους του ΕΣΠΑ Θεσσαλίας και του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων. Με στρατηγικό σχεδιασμό και ολοκληρωμένο σχέδιο παρεμβάσεων, τα εκκλησιαστικά μνημεία της Θεσσαλίας παραμένουν αλώβητα σε φθορές, αποτελούν πυλώνες θρησκευτικού τουρισμού και μας κρατούν συνδεδεμένους με το σημαντικό πολιτιστικό μας παρελθόν. Η Περιφέρεια Θεσσαλίας επενδύει πάνω από 20 εκ. ευρώ για την συντήρηση και ανάδειξη περίπου 100 θρησκευτικών μνημείων, που χάρη στο σύγχρονο και ασφαλές οδικό δίκτυο της Περιφέρειας είναι εύκολα προσβάσιμα και εξελίσσονται σε ανερχόμενο τουριστικό προορισμό, με απτά και μετρήσιμα αποτελέσματα στην οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών.

                                Εικόνα 4.2.1  Τα Μετέωρα

4.2.2.Μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου

Η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου διαθέτει πλούσια πολιτιστική και ιστορική κληρονομιά, όπως αρχαιότητες, παλαιοχριστιανικά και μεσαιωνικά κάστρα, πλήθος βυζαντινών μοναστηριών και εκκλησιών. Τα περισσότερα από αυτά τα μνημεία παρουσιάζουν έντονη τρωτότητα στην κλιματική αλλαγή. Οι μεταβολές που πρόκειται να εμφανιστούν στην συχνότητα και την ένταση ακραίων καιρικών φαινομένων θα αλλοιώσουν στοιχεία του περιβάλλοντος που αποτελούν τμήμα της πολιτιστικής κληρονομιάς, ιστορικά μνημεία που είναι άμεσα εκτεθειμένα στο εξωτερικό περιβάλλον και συλλογές που εκτίθενται σε χώρους μουσείων. Στην Περιφέρεια υπάρχουν συνολικά 1.269 θεσμοθετημένα μνημεία και αρχαιολογικοί χώροι.

Πίνακας 4.2.2.Μουσεία/αρχαιολογικοί χώροι ανά περιφερειακή ενότητα του     Βορείου Αιγαίου

Περιφερειακή ΕνότηταΜουσεία/Αρχαιολογικοί χώροι
Λέσβου634
Ικαρίας27
Λήμνου127
Σάμου78
Χίου403

Σύμφωνα με το τεχνικό πρόγραμμα της Περιφέρειας για το έτος 2018, παρατίθενται τα προγραμματισμένα έργα σχετικά με την προστασία μνημείων πολιτιστικής κληρονομίας.

Μέτρο 1: Προστασία – διαμόρφωση αρχαίου θεάτρου Μυτιλήνης

Μέτρο 2: Εκτίμηση υδρομετεωρολογικών κινδύνων σε περιοχές με ιδιόμορφο γεωπεριβαλλοντικό καθεστώς και πολιτιστικό ενδιαφέρον.

Όσον αφορά τον κατάλογο προτεινόμενων μελετών ωρίμανσης για προετοιμασία ένταξης έργων υποδομής ΠΠ 2021-2027 στον τομέα των πολιτιστικών μνημείων προτείνονται τα εξής:

Μέτρο 1:Κατασκευή Μουσείου Δήμου Ψαρών

 Μέτρο 2:Εκσυγχρονισμός Αρχαιολογικού Μουσείου Μυτιλήνης (παλαιό κτήριο)»

Μέτρο  3: Ίδρυση θεματικού μουσείου για την ανάδειξη της περιοχής των μεταλλείων Κεράμου, ΔΕ Αμανής, Δήμου Χίου.

Μέτρο    4: Κατασκευή μουσείου Θυμιανούσικης πέτρας στα Θυμιανά.

Μέτρο 5: Μετεγκατάσταση του λαογραφικού μουσείου της Καλλιμασιάς σε νέο δημοτικό κτίριο

Μέτρο 6: Ανάδειξη και προστασία πολιτιστικών μνημείων της νήσου Ικαρία

Σύμφωνα με τα παραπάνω μέτρα αξιολογείται πως ο σχεδιασμός της Περιφέρειας στον τομέα αυτό είναι επαρκής για την ανάδειξη και δημιουργία νέων τόπων με πολιτιστικό ενδιαφέρον, όπως μουσείων, παρόλα αυτά, ο σχεδιασμός της για την προσαρμογή και προστασία τέτοιων στην κλιματική αλλαγή δεν είναι επαρκής.

Εικόνα  4.2.2 Κάστρο στην Μύρινα Λήμνου

4.2.3 Φάροι

Είναι απαραίτητο να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στους φάρους ως μνημεία καθώς ανέκαθεν αποτελούσαν ένα σημαντικό εργαλείο στην ναυσιπλοΐα. Επιπλέον, έχουν αρχιτεκτονική αξία και χαρακτηρίζουν την ομορφιά ενός τοπίου. Λόγω των ακραίων καιρικών φαινομένων που προκαλεί η κλιματική αλλαγή  η ακεραιότητα τους απειλείται. Η καταγραφή τους θα μας βοηθήσει στην δημιουργία μιας γενικής εικόνας ώστε να καταστεί ευκολότερη η διαχείριση τους και η λήψη μελλοντικών μέτρων για την προστασία τους.

Στην περιφέρεια Θεσσαλίας εντοπίζονται  5 πέτρινοι φάροι, αριθμός που δικαιολογείται καθώς είναι κυρίως ορεινή. Οι 4 από αυτούς είναι στην θάλασσα και ο ένας στην στεριά.

Πίνακας 4.2.3: Φάροι Π.Ε. Θεσσαλίας

ΟΝΟΜΑΣΙΑΤΟΠΟΘΕΣΙΑΕΤΟΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣΕΙΔΟΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ
ΑργυρόνησοςΝησίδα Αργυρόνησος1907Πέτρινος
ΡέπιΝησίδα Ρέπι1914Πέτρινος
ΓουρούνιΣκιάθος1884Πέτρινος
ΤρίκεριΤρίκερι1864Πέτρινος
ΨαθούραΝησίδα Ψαθούρα1895Πέτρινος

Εικόνα  4.2.3 Φάρος ‘Τρίκερι’ Μαγνησία

Οι φάροι της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου είναι συνολικά 11 εκ των οποίων οι 6 βρίσκονται στην θάλασσα και οι 5 στην στεριά. Ως προς το είδος της κατασκευής τους στην πλειοψηφία τους είναι πέτρινοι και 3 μόνο είναι μεταλλικοί.

Πίνακας 4.2.4: Φάροι Π.Ε. Βορείου Αιγαίου

ΟΝΟΜΑΣΙΑΤΟΠΟΘΕΣΙΑΕΤΟΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣΕΙΔΟΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ
Βενέτικονησίδα Βενετικόάγνωστημεταλλικός
ΑρμενιστήςΙκαρίαάγνωστημεταλλικός
ΠάππαςΙκαρία1890πέτρινος
Κόμπιβραχονησίδα Κόμπι1912πέτρινος
ΑργεληόςΛέσβος1930πέτρινος
ΜυτιλήνηςΛέσβος1880μεταλλικός
ΣκαμνιάΛέσβος1863πέτρινος
ΜύριναΛήμνος1912πέτρινος
ΠλάκαΛήμνος1912πέτρινος
Μεγαλονήσινησίδα Μεγαλονήσι1860πέτρινος
ΚοκκινόπουλοΨαρά1909πέτρινος

Εικόνα 4.2.4 Φάρος Πάππας- Ικαρία

4.3.Περιοχές Natura

Το Δίκτυο Natura 2000 είναι ένα Ευρωπαϊκό Οικολογικό Δίκτυο περιοχών με ιδιαίτερη αξία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, εξαιτίας της παρουσίας σημαντικών ειδών ζώων,  φυτών και φυσικών οικοτόπων. Τo Δίκτυο Natura 2000 αποτελείται από δύο κατηγορίες περιοχών: Τις «Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)» (σύμφωνα με την Οδηγία 79/409/ΕΟΚ), που επιλέχθηκαν με κριτήριο την παρουσία σημαντικών πουλιών και τους «Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ)» (σύμφωνα με την Οδηγία 92/43/EOK), που επιλέχθηκαν με κριτήριο την παρουσία σημαντικών ειδών φυτών, άλλων ζώων (εκτός των πουλιών) και οικοτόπων. Οι περιοχές Natura με τη μαγευτική φύση τους, αποτελούν ιδανικό ταξιδιωτικό προορισμό για ανθρώπους, που αναζητούν εναλλακτικό τουρισμό υψηλής ποιότητας σε περιοχές με μοναδικά στοιχεία φυσικής ομορφιάς, παραδοσιακής ταυτότητας και πολιτισμού. Συνεπώς πρέπει η Πολιτεία να λάβει τα απαραίτητα μέτρα για να προστατεύσει τους σημαντικούς οικοτόπους της από τους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής, μέσω της εκπόνησης Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών.

4.3.1.Περιφέρεια Θεσσαλίας

Στη Θεσσαλία υπάρχουν 14 περιοχές που ανήκουν στο δίκτυο NATURA 2000 και καλύπτουν το 16% της συνολικής έκτασης της περιφέρειας.  Οι προστατευόμενες  περιοχές της Θεσσαλίας µε μεγάλη σημασία και εθνική εμβέλεια εκτείνονται με διαφορετικό βαθμό έκτασης και σημασίας και στους τέσσερις νομούς της Περιφέρειας και καταλαμβάνουν σημαντική έκταση. Τέτοιες περιοχές μπορούν να είναι ακόμα και οικισμοί, διάσπαρτοι μέσα στον εντατικά καλλιεργούμενο θεσσαλικό κάμπο. Για παράδειγμα σε οικισμούς της Θεσσαλίας, σχηματίζεται ένα δίκτυο χώρων φωλιάσματος του κιρκινεζιού, ενός παγκοσμίως απειλούμενου είδους γερακιού, γεγονός που  προσδίδει στους οικισμούς αυτούς διεθνή σημασία. Επιπλέον, ένα σημαντικό στοιχείο για τη Θεσσαλία είναι ότι από τους 27 Φορείς Διαχείρισης (Φ.Δ.) που δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα, οι 3 ανήκουν στην Θεσσαλία  και αφορούν στις εξής περιοχές:

• Εθνικός Δρυμός Ολύμπου,

• Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων,

• Προστατευόμενη περιοχή Κάρλας – Μαυροβουνίου – Κεφαλόβρυσου -Βελεστίνου.

 Eικόνα 4.3.1 Eθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου

4.3.2.Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου

Στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου υπάρχουν 27 περιοχές οι οποίες έχουν ενταχθεί στο Δίκτυο NATURA 2000. Τόποι Κοινοτικής Σημασίας και Ζώνες Ειδικής Προστασίας εντοπίζονται σε όλα τα νησιά της περιφέρειας. Με βάση την υφιστάμενη εθνική (δασική νομοθεσία) στην Περιφέρεια περιλαμβάνονται επίσης δύο (2) περιοχές προστασίας της φύσης, δύο (2) περιοχές απόλυτης προστασίας της φύσης, καθώς και είκοσι (20) τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. Σημειώνεται ότι καμία από αυτές τις περιοχές δεν υπόκειται σε φορέα διαχείρισης ούτε έχει εκδοθεί σχετικό Προεδρικό Διάταγμα για την προστασία τους. Οι περιοχές αυτές χρήζουν ειδικής μεταχείρισης όσο αφορά της κλιματικές επιπτώσεις, λόγω της ιδιαίτερης ευαισθησίας τους, με σκοπό την προστασία της χλωρίδας και της πανίδας που αυτές φιλοξενούν.

Εικόνα 4.3.2 Αλυκή-Χορταρόλιμνη Λέσβου

4.3 ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΧΑΡΤΗ

Επόμενο βήμα της εργασίας μας αποτέλεσε η κατασκευή ενός χάρτη απεικόνισης της υφιστάμενης κατάστασης στην Περιφέρεια Θεσσαλίας και στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου.

Αρχικά χρησιμοποιήσαμε χάρτη του google maps ως υπόβαθρο στο λογισμικό QGIS. Ακολούθησε η εισαγωγή των περιφερειών της Ελλάδας σε μορφή shapefile από την πηγή δεδομένων geodata και η αποκοπή των δικών μας περιφερειών με την χρήση του εργαλείου Clip ώστε να απεικονίζονται τονισμένες μόνο αυτές. Οι περιφέρειες μας τονίζονται με καφέ χρώμα. Για τον υπολογισμό της χερσαίας έκτασης κάθε περιφέρειας ακολουθήθηκε η εξής διαδικασία:

Αριστερό κλικ στο αποκομμένο Shapefile κάθε περιφέρειας ->

Open Attribute Table -> Open Field Calculator -> Geometry -> $area

Έτσι δημιουργείται ένα νέο πεδίο πληροφορίας οπού υπολογίζει το εμβαδόν του πολυγώνου κάθε περιφέρειας.

Εικόνα 4.3.1 Αποκοπή δεδομένων στο QGIS

Εικόνα 4.3.2.Υπολογισμός χερσαίας έκτασης

Έπειτα έγινε με τον ίδιο τρόπο η εισαγωγή ακτογραμμής και θαλάσσιων ορίων στον χάρτη μας και η αποκοπή αυτών για κάθε περιφέρεια. Τονίστηκαν με μαύρο και κόκκινο χρώμα αντίστοιχα. Για τον υπολογισμό του μήκους της ακτογραμμής για κάθε περιφέρεια ακολουθήθηκε η παρακάτω διαδικασία δημιουργώντας ένα νέο πεδίο πληροφορίας:

Αριστερό κλικ στο αποκομμένο Shapefile ακτογραμμής κάθε περιφέρειας ->

Open Attribute Table -> Open Field Calculator -> Geometry -> $length

Για τον υπολογισμό της θαλάσσιας έκτασης κάθε περιφέρειας, δημιουργήθηκε, με την χρήση του geoprocessing εργαλείου buffer, μια ζώνη η οποία απέχει έξι μίλια από την ακτογραμμή. Έπειτα, με την χρήση του geoprocessing εργαλείου Difference αποκόπηκε μόνο η περιοχή της ζώνης που δημιουργήθηκε έξω από την ακτογραμμή. Η θαλάσσια έκταση τονίστηκε με μπλε χρώμα. Για τον υπολογισμό του εμβαδού της ακολουθήθηκε η προηγούμενη διαδικασία όπως και στον υπολογισμό της χερσαίας έκτασης.

Εικόνα 4.3.3.Δημιουργία ζώνης για τον υπολογισμό της θαλάσσιας έκτασης

ΤΕΛΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ

Πίνακας 4.3.1 Στοιχεία Π.Ε. Θεσσαλίας

Πληθυσμός(ΕΛΣΤΑΤ 2011)732.762
Χερσαία έκταση
14.071  χλμ²
Θαλάσσια έκταση9.056   χλμ²
Μήκος ακτογραμμής543,70 χλμ.

Πίνακας 4.3.2 Στοιχεία Π.Ε. Βορείου Αιγαίου

Πληθυσμός(ΕΛΣΤΑΤ 2011)199.231
Χερσαία έκταση
3.847 χλμ2
Θαλάσσια έκταση10.608 χλμ2
Μήκος ακτογραμμής1.477 χλμ

Ακολούθησε η εισαγωγή των φάρων και του δικτύου natura της χώρας στον χάρτη ακολουθώντας την παρακάτω διαδικασία:

Add WFS layer -> χρήση URL Emodnet  -> lighthouses , natura

και η αποκοπή αυτών για κάθε περιφέρεια ξεχωριστά.

Τέλος, προστέθηκαν τα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς εισάγοντας shapefile του geodata με σημεία ενδιαφέροντος από όλη την Ελλάδα. Επιλέχθηκε να φαίνονται μόνο τα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς και αποκόπηκαν για κάθε περιφέρεια.

Εικόνα 4.3.4: Εισαγωγή φάρων στον χάρτη

Εικόνα 4.3.5 Εισαγωγή μνημείων στον χάρτη

ΤΕΛΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ

Εικόνα 4.3.4: Χάρτης των Περιφερειών Θεσσαλίας και Βορείου Αιγαίου

5: ΣΥΝΟΨΗ

Από την μελέτη των παραπάνω κεφαλαίων έγινε η εξαγωγή κάποιων συμπερασμάτων όσο αφορά τους κινδύνους της κλιματικής  κρίσης που αντιμετωπίζουν οι περιφέρειες μας. Οι επιπτώσεις αφορούν κυρίως τομείς όπως είναι ο τουρισμός και κατ επέκταση η οικονομία. Η πολιτιστική κληρονομία  αποτελεί σημαντικό πόλο έλξης της τουριστικής κίνησης στις περιφέρειες μας και οι επιπτώσεις τις κλιματική κρίσης στα μνημεία έγιναν όλο και πιο αισθητές. Προβλήματα όπως η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, η άνοδος της θερμοκρασίας οδηγούν στην αύξηση των δυσμενών καιρικών φαινομένων( πυρκαγιές, πλημμύρες) πλήττοντας το φυσικό παράκτιο και ενάλιο περιβάλλον όπως και τα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς. Η κατασκευή ενός ενιαίου χάρτη μας έδωσε μια εικόνα του φυσικού πλούτου και του πολιτιστικού αποθέματος των περιοχών μελέτης μας.  Τέλος, η λήψη μέτρων που γίνεται από αρμόδιους φορείς για την διαχείριση του προβλήματος αφορά την διαφύλαξη των μνημείων και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος

BΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://www.allovergreece.com/Lighthouses/el#0

https://emodnet.ec.europa.eu/en

https://www.copernicus.eu/en

https://geodata.gov.gr/en/

https://www.statistics.gr/

https://www.pvaigaiou.gov.gr/dyn/userfiles/files/pdf-diavouleysh/PESPKA_BOREIO_AIGAIO.pdf

http://www.faroi.com/

https://www.thessaly.gov.gr/