ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΑΤΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ ΣΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Ομάδα Εργασίας: Ιωαννίδου Κωνσταντίνα,Παντελίδης Παναγιώτης

Περίληψη

Η Ελλάδα αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις και μάλιστα παρουσιάζει στασιμότητα ως προς την πορεία επίτευξης στόχων που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις αυτής. Στην παρούσα εργασία εξετάζονται η συλλογή και διαχείριση γεωγραφικών στοιχείων μέσω του λογισμικού QGIS για τις περιφέρειες Στερεάς Ελλάδας και Αττικής και συγχρόνως αναγνωρίζονται στοιχεία που αποδεικνύουν το αντίκτυπο της κλιματικής αλλαγής στο φυσικό και πολιτιστικό απόθεμα της περιοχής μελέτης. Σε στάδια της εργασίας καθορίζονται τα δεδομένα που συλλέχθηκαν, οι μεθοδολογίες που αναπτύχθηκαν και το εύρος των χρηστών τέτοιων εφαρμογών. Τέλος, αποδίδεται η συνολική προσέγγιση των βάσεων δεδομένων και των χαρτών που προκύπτουν μέσω των ΣΓΠ για την πραγμάτευση του θέματος.

Εισαγωγή

Με αφορμή την ανάθεση της εργασίας στα πλαίσια του μαθήματος Εφαρμογές Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών αναπτύχθηκε μία συνολική προσέγγιση της περιοχής μελέτης που αποτελείται από τις περιφέρειες Αττικής και Στερεάς Ελλάδας σχετικά με τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά, τα γεωχωρικά δεδομένα και την επεξεργασία τους είτε με χαρτογραφική απόδοση είτε με οργάνωση τους σε πίνακες. Παρακάτω έχουν πραγματοποιηθεί και οι δύο διεργασίες που προαναφέρθηκαν ενώ παράλληλα εξετάζεται και το φαινόμενο της κλιματικής κρίσης με το αντίκτυπο της στην περιοχή μελέτης. Η κλιματική αλλαγή ευνοεί την εκδήλωση ακραίων καιρικών φαινομένων και κινδύνων προς το παράκτιο φυσικό και πολιτιστικό απόθεμα τόσο για την περιοχή μελέτης όσο και για το σύνολο της ελληνικής επικράτειας. Τέλος στην εργασία αυτή εξετάζονται ορισμένα σημεία ενδιαφέροντος όπως λιμάνια, φάροι και περιοχές Natura 2000, στοιχεία τα οποία χρήζουν ορθής διαχείρισης και συντήρησης καθώς «απειλούνται άμεσα» από την κλιματική κρίση.

Σημείωση: Η επιλογή των σημείων ενδιαφέροντος έγινε από τα μέλη της ομάδας ωστόσο το εύρος της μελέτης μπορεί να επεκταθεί σε μεγαλύτερο βαθμό.

Περιοχή Μελέτης

Στη συγκεκριμένη ενότητα δίνεται ο σχετικός χάρτης της περιοχής μελέτης που αποτελείται από τις Περιφέρειες Στερεάς Ελλάδας και Αττικής και ορισμένες πληροφορίες που αφορούν τα σύνορα βάσει της ανθρωπογεωγραφίας, τα πληθυσμιακά στοιχεία και τέλος την αλληλεπίδραση της περιοχής με το περιβάλλον.

Πίνακας 1: Πληθυσμιακά στοιχεία περιοχής μελέτης

Στον Πίνακα 1 δίνονται τα πληθυσμιακά στοιχεία που αφορούν στο σύνολο τις δύο περιφέρειες όπως αυτές αποτελούνται από τις περιφερειακές ενότητες που δίνονται στον Πίνακα 2. Τα όρια και η διαμόρφωση των περιφερειών κατά αυτήν την μορφή έχει πραγματοποιηθεί όπως έχει αναφερθεί με γνώμονα τον κλάδο της ανθρωπογεωγραφίας.

Πίνακας 2: Σύνολο περιφερειακών ενοτήτων για τις δύο περιφέρειες (πηγή:https://www.statistics.gr/)

Άμεσα συσχετιζόμενο με το θέμα της εργασίας εκτός των παραπάνω δεδομένων είναι και η κλιματική αλλαγή. Γνωρίζουμε πως το φαινόμενο αυτό και οι επιπτώσεις του έχουν αρχίσει τα τελευταία χρόνια να αποτυπώνονται και στην Ελλάδα. Εστιάζοντας λοιπόν στην περιοχή μελέτης, στην συγκεκριμένη εργασία υλοποιείται μία σειρά βημάτων προκειμένου να αποδοθούν χαρτογραφικά αλλά και σε πίνακες σημεία ενδιαφέροντος και παράμετροι του φαινομένου της κλιματικής κρίσης. Τα στοιχεία που αφορούν την κλιματική κρίση και συλλέχθηκαν για την περιοχή είναι τα εξής:

Κλιματικά στοιχεία

  1. Συμβάντα ακραίων θερμοκρασιών
  2. Ένταση και συχνότητα κακοκαιριών
  3. Αύξηση θερμοκρασία των υδάτων
  4. Άνοδος στάθμης της θάλασσας
  5. Φαινόμενα όπως  πλημμύρες και πυρκαγιές
  6. Αλλαγή υετού
  7. Αυξανόμενη  απειλή για εξαφάνιση χλωρίδας και πανίδας

Κλιματικές επιπτώσεις

  1. Επιβάρυνση του τουρισμού και κατά συνέπεια και της οικονομίας
  2. Φαινόμενα ξηρασίας
  3. Αλλαγές στο τοπίο ομορφιάς και επηρεασμός της γραφικής ομορφιάς
  4. Επιπτώσεις στην βιοποικιλότητα.
  5. Μόλυνση των υδάτων
  6. Οικονομική αστάθεια για την διαβίωση, συντήρηση ιδιοκτησιών και τοπίων
Βίντεο 1: Απόδοση της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας για τον Αύγουστο 2021(https://myocean.marine.copernicus.eu/data?view=layers&dataset=SST_MED_SST_L4_NRT_OBSERVATIONS_010_004&initial=1)

Παρά την αναφορά που θα γίνει παρακάτω σχετικά με τους χρήστες των αποτελεσμάτων της εργασίας, είναι σημαντικό στο σημείο αυτό να τονιστεί πως η κοινωνία μέχρι σήμερα έχει αντιμετωπίσει μερικές από τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης. Πιο συγκεκριμένα :

            Η κακοκαιρία γνωστή ως « ΜΉΔΕΙΑ»  έπληξε τις περιοχές της Εύβοιας και της Αττικής την περίοδο 12/02/2021 μέχρι και 17/02/2021. Χαρακτηρίστηκε από μεγάλα ύψη χιονοπτώσεων που ξεπέρασαν τα 50 εκατοστά σε πολλές περιοχές των δύο περιφερειών με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν σοβαρά προβλήματα στις μετακινήσεις και στην παροχή ηλεκτρικού ρεύματος για τρεις ημέρες ενώ λόγω των εξαιρετικά χαμηλών θερμοκρασιών προκάλεσε ζημιές σε αγροτικές καλλιέργειες.

Εικόνα 1: Κακοκαιρία “Μήδεια”(πηγή:https://northmeteo.gr/mideia-synolika-ypsi-chionostrosis-stin-attiki-chartis/)

             Ένα ακόμη φαινόμενο άξιο αναφοράς είναι ο «Μπάλος». Η κακοκαιρία εξελίχθηκε κατά το χρονικό διάστημα 14 -16 Οκτωβρίου 2021, πλήττοντας τις περιοχές της Αττικής και της Εύβοιας με έντονα πλημμυρικά φαινόμενα. Στο διάστημα εξέλιξης αυτής, «έπεσε»  ένας τεράστιος όγκος νερού. Αυτό είχε ως συνέπεια να πλημμυρίσουν πολλά ρέματα ακόμη και σε περιοχές που προσφάτως είχαν πληγεί από πυρκαγιές το καλοκαίρι του 2021(φαινόμενο που αναλύεται παρακάτω). Στις περιοχές αυτές «έπεσε» νερό το οποίο υπό κανονικές συνθήκες πέφτει σε διάστημα ενός μήνα.

Εικόνα 2: Κακοκαιρία “Μπάλος”(πηγή:https://parallaximag.gr/epikairotita/kakokairia-mpalos-se-poies-perioches-simeiothike-rekor-vrochis)

Τέλος, αναφέρονται οι πυρκαγιές που αντιμετώπισαν οι περιοχές που προαναφέρθηκαν. Στο παρακάτω απόσπασμα βέβαια απεικονίζονται και εστίες σε άλλες περιοχές καθώς όπως έχει αναφερθεί η κλιματική κρίση δεν έχει τοπικό χαρακτήρα και εντοπίζεται παγκοσμίως. Οι εστίες σε Εύβοια και Αττική εξελίχθηκαν κατά τον μήνα Αύγουστο του προηγούμενου έτους. Επιπτώσεις αυτών ήταν η φθορά ιδιοκτησιών των κατοίκων, καταστροφή κτηνοτροφικών μονάδων καθώς επίσης και η καταστροφή τεράστιων εκτάσεων της τάξης των 500.000 στρεμμάτων που καταλαμβάνονταν από δάση, καλλιέργειες και προστατευόμενες περιοχές. Επίσης, μεγάλο πλήγμα για την περιοχή ήταν η αδυναμία διάσωσης πλήθους ζώων( οικόσιτων και άγριας ζωής).

Εικόνα 3: Εστίες πυρκαγιών σε Εύβοια και Αττική τον Αύγουστο 2021(πηγή:https://firms.modaps.eosdis.nasa.gov/map/#t:adv;d:2021-08-01..2021-08-19;@24.6,37.3,7z)

Συστήματα Γεωγραφικών Πληροφοριών

Δεδομένα

Οι πληροφορίες που χρησιμοποιήθηκαν για την υλοποίηση των σκοπών και στόχων της εργασίας χωρίζονται σε διανυσματικής και ψηφιδωτής μορφής:

Διανυσματικά Δεδομένα

  • Πολύγωνα περιοχών μελέτης (Περιφερειών Αττικής και Στερεάς Ελλάδας) με πηγή την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛ.ΣΤΑΤ.)
  • Φάροι της περιοχής με σημειακό συμβολισμό
  • Λιμάνια της περιοχής με σημειακό συμβολισμό
  • Περιοχές Natura2000 με επιφανειακό συμβολισμό
  • Ακτογραμμή των δύο περιφερειών με γραμμικό συμβολισμό
  • Θαλάσσιες εκτάσεις έξι ναυτικών μιλίων για τις δύο  περιφέρειες

Ψηφιδωτά Δεδομένα

  • DTM σε WGS84
  • Διακυμάνσεις θερμοκρασίας των υδάτων
  • DEM από το περιβάλλον του ERDAS προκειμένου να γίνει υπολογισμός των υψομέτρων για το επίπεδο των φάρων
Εικόνα 4: Διαμόρφωση DEM για εντοπισμό υψομέτρων στο επίπεδο των φάρων με παραγωγή μέσω του ERDAS

Λογισμικά – Συσκευές

Συνολικά  στο διάστημα ενασχόλησης με την συγκεκριμένη θεματική έγινε χρήση των παρακάτω:

  1. QGIS (Για την παραγωγή χαρτών και επεξεργασία των δεδομένων)
  2. Microsoft Word  (Για την δημιουργία του κειμένου της τεχνικής έκθεσης)
  3. Microsoft Excel ( Για την δημιουργία πινάκων που σχετίζονται με το θέμα)
  4. Word Press (Για την καταγραφή της τεχνικής έκθεσης)
  5. ERDAS ( παραγωγή σχετικού DEM)
  6. Χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή

Χρήστες

Η εργασία απευθύνεται στην ευρύτερη επιστημονική κοινότητα του χώρου μας καθώς επίσης και σε άλλους κλάδους που σχετίζονται με το περιβάλλον, την γεωγραφία, την μελέτη της κλιματικής αλλαγής κλπ. Οι χρήστες μπορούν να εμβαθύνουν στο περιβάλλον των Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών(Σ.Γ.Π) και στην δημιουργία χαρτών άμεσα συσχετισμένων με την κλιματική αλλαγή. Τέλος, η συγκεκριμένη θεματική απευθύνεται στο ευρύ κοινό με στόχο την πληροφόρηση τους μέσα από ευρεία χαρτογραφικών αποδόσεων για την ένταση και εξέλιξη  της κλιματικής αλλαγής. Ορισμένα παραδείγματα τέτοιων χαρτών δίνονται σε επόμενες ενότητες.

Μεθοδολογία και Αποτελέσματα

          Γεωγραφικά Χαρακτηριστικά

Πίνακας 3: Γεωχωρικά δεδομένα συνολικής περιοχής μελέτης
Πίνακας 4: Γεωχωρικά δεδομένα περιφέρειας Αττικής
Πίνακας 5: Γεωχωρικά δεδομένα περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας
Πίνακας 6: Ποσοστό κάλυψης χερσαίας έκτασης των δύο περιφερειών σε σχέση με το σύνολο της ελληνικής επικράτειας

Ποσοτικές και Ποιοτικές Ιδιότητες

Βάσει των επιπέδων πληροφορίας που αποδίδονται στους χάρτες της εργασίας οι ιδιότητες ποιοτικές και ποσοτικές είναι οι εξής:

Ποιοτικές ιδιότητες

Όνομα

Κωδικός φάρου

Χρονολογία

Περιφέρεια

Τοποθεσία

Κωδικός

Όνομα

Περιφέρεια

Τύπος Περιοχής

Ποσοτικές ιδιότητες

Υψόμετρο

Εμβαδόν

Περίμετρος

          Βάση Δεδομένων

Πίνακας 8: Σύνολο φάρων περιοχής μελέτης(https://www.emodnet-humanactivities.eu/)

Εργαλεία Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών

Στο πλαίσιο διαμόρφωσης του συνόλου των χαρτών (στατικών και διαδραστικού) χρησιμοποιήθηκαν τα εξής εργαλεία:

  1. POINT SAMPLING TOOL
  2. OSM INFO
  3. CLIP
  4. DIFFERENCE
  5. BUFFER
  6. POLYGON TO LINES
  7. QUICK MAP SERVICES
  8. QGIS2WEB

Χαρτογραφική Απόδοση

Εικόνα 5: Χάρτης ενιαίας περιοχής μελέτης συμπεριλαμβανομένων των σημείων ενδιαφέροντος
Εικόνα 6 : Χάρτης περιοχής μελέτης με πληροφορία σχετική των φάρων
Εικόνα 7 : Χάρτης ενιαίας περιοχής μελέτης με απόδοση των διακυμάνσεων θερμοκρασίας των υδάτων

Εκτός των στατικών χαρτών διαμορφώθηκε και διαδραστικός χάρτης, ο οποίος διατίθεται στην παρακάτω ιστοσελίδα:

Γεωγραφική Ανάλυση

Μέσω της γεωγραφικής ανάλυσης παρουσιάζονται τα διαφορετικά δεδομένα και η γεωγραφική κατανομή τους ενώ παράλληλα εξετάζονται οι παράγοντες που τα επηρεάζουν. Στην εργασία αυτή καθώς χρησιμοποιείται το λογισμικό GIS, ο όρος γεωγραφική ανάλυση αφορά τις γεωμετρικές λειτουργίες αυτού και παραδείγματος χάριν την δημιουργία των buffer zones για τον υπολογισμό της θαλάσσιας έκτασης της περιοχής μελέτης.

Ο όρος γεωγραφική ανάλυση εμπεριέχει και στατιστικές μεθόδους για την υλοποίηση και ανάλυση σχέσεων μεταξύ παραγόντων. Μία τέτοια προσέγγιση θα ήταν η παρατήρηση της κατανομής ή μετακίνησης του πληθυσμού από περιοχές που αντιμετώπισαν τα φαινόμενα που αναφέρονται στην Εισαγωγή. Επειδή πρόκειται όμως για φαινόμενα που διαδραματίστηκαν προσφάτως δεν υπάρχουν τα απαραίτητα δεδομένα και γι αυτό η γεωγραφική ανάλυση περιορίστηκε στον υπολογισμό κατανομής σημείων ενδιαφέροντος στην περιοχή μελέτης σε σύγκριση με την ελληνική επικράτεια στο σύνολο της καθώς επίσης και στις γεωμετρικές λειτουργίες που προαναφέρθηκαν.

Πίνακας 9: Πληθυσμιακά στοιχεία σε ποσοστιαία μορφή σε σχέση με το σύνολο της ελληνικής επικράτειας
Πίνακας 10: Πυκνότητα των φάρων της περιοχής μελέτης σε σχέση με τον συνολικό αριθμό φάρων της επικράτειας
Πίνακας 11: Συνολικό ποσοστό κάλυψης της περιοχής μελέτης από περιοχές Natura 2000

Στον Πίνακα 9 δίνονται σε ποσοστιαία μορφή η πληθυσμιακή κάλυψη των δύο περιφερειών σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό που παρουσιάζει η Ελλάδα σύμφωνα με την σχετική απογραφή του 2011. Στον Πίνακα 10 παρουσιάζεται η πληροφορία για το σύνολο των φάρων της περιοχής και η ποσοστιαία τιμή που αντιστοιχεί στην πυκνότητα των φάρων σε σχέση με το σύνολο της ελληνικής επικράτειας. Τέλος, στον Πίνακα 11 απεικονίζεται το ποσοστό κάλυψης της περιοχής μελέτης από προστατευόμενες περιοχές Natura 2000.

Πίνακες Αποτελεσμάτων

 Στα πλαίσια διαμόρφωσης πλάνου εργασίας για την ανάπτυξη του θέματος ορίστηκαν σκοποί και στόχοι εστιάζοντας στην περιοχή μελέτης οι οποίοι δίνονται παρακάτω:

  • Αναγνώριση κλιματικών στοιχείων που επηρεάζουν την περιοχή μελέτης
  • Χαρτογραφική απόδοση των στοιχείων αυτών
  • Χαρτογραφική απόδοση σε διαδραστικό περιβάλλον του φυσικού και πολιτιστικού αποθέματος στον παράκτιο χώρο
  • Ανάλυση των στοιχείων σχετικά με τους φάρους και τα λιμάνια(λειτουργικότητα, τοποθεσία, χαρακτηριστικά κλπ)
  • Εμβάθυνση στην Agenda 2030 του ΟΗΕ για την βιώσιμη ανάπτυξη ( παραδείγματος χάριν Στόχος 14)

Όλα τα παραπάνω ζητούμενα υλοποιήθηκαν σε προηγούμενες ενότητες της ιστοσελίδας εκτός του τελευταίου που αφορά στην Agenda 2030 του ΟΗΕ, το οποίο θα αναπτυχθεί σε αυτό το στάδιο.

Agenda 2030 του ΟΗΕ (Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών)

Η υιοθέτηση της Ατζέντας 2030 από την Ελλάδα πραγματοποιήθηκε με στόχο την ανάκαμψη και την ισορροπία μεταξύ οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραμέτρων. Εστιάζοντας στον στόχο 14 – Ζωή στο νερό – επιλέχθηκαν ορισμένοι στόχοι με κάποιο χρονικό όριο ως προς την υλοποίηση τους. Κάποιοι από αυτούς τους στόχους που έχουν χρονικό όριο επίλυσης είναι οι εξής:

  • αύξηση των οικονομικών ωφελειών για τα μικρά νησιωτικά αναπτυσσόμενα κράτη και τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες από τη βιώσιμη χρήση των θαλάσσιων πόρων, μέσω της βιώσιμης διαχείρισης της αλιείας, των υδατοκαλλιεργειών και του τουρισμού
  • Έως το 2025, πρόληψη και σημαντική μείωση όλων των μορφών θαλάσσιας ρύπανσης, ιδίως της ρύπανσης από χερσαίες δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων απορριμμάτων και της ρύπανσης από θρεπτικές ουσίες.
  • βελτίωση της υγείας των ωκεανών και να ενισχυθεί η συμβολή της θαλάσσιας βιοποικιλότητας στην ανάπτυξη των αναπτυσσόμενων χωρών, και ιδίως των μικρών αναπτυσσόμενων νησιωτικών κρατών και των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών.

Στα πλαίσια της εργασίας που αφορά τον παράκτιο χώρο θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί μία μελέτη αναφορικά με την εξέλιξη της δραστηριότητας και της ζωής στον χώρο αυτόν. Εφόσον έχει γίνει μία προμελέτη σε μεγαλύτερο βαθμό από αυτόν της εργασίας θα μπορούσαν σταδιακά να υλοποιηθούν και στόχοι της Ατζέντας σε τοπικό επίπεδο αρχικά και στην συνέχεια σε εθνικό.

Σύνοψη

Από όσα εκθέσαμε παραπάνω, συνάγεται το συμπέρασμα πως η ενδελεχής μελέτη ενός φαινομένου σε συνδυασμό με τη χρήση των Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών (ΣΓΠ)  επιφέρει αλλαγές στην προσέγγιση αυτού. Πιο συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της εργασίας πραγματοποιείται μία αρχική έρευνα για την περιοχή μελέτης(περιφέρειες Στερεάς Ελλάδας και Αττικής)  για την συλλογή δεδομένων που αφορούν τις περιφέρειες, τα γεωχωρικά δεδομένα των περιφερειών, τα πληθυσμιακά δεδομένα τους και τέλος τα σημεία ενδιαφέροντος που εντοπίζονται στην περιοχή. Τα σημεία ενδιαφέροντος που επιλέχθηκε να αποδοθούν σε μορφή πινάκων αλλά και σε χάρτες είναι: λιμάνια, φάροι και περιοχές Natura 2000.  Η παραπάνω διαδικασία σε πρώιμα στάδια της εργασίας αποτέλεσε έναν από τους στόχους της. Επιπλέον, εκτός των στατικών χαρτών διαμορφώθηκε διαδραστικός χάρτης της περιοχής , στον οποίον εμπεριέχονται οι πληροφορίες σχετικά με την χερσαία και θαλάσσια έκταση, την ακτογραμμή και τα σημεία ενδιαφέροντος.

Η έρευνα αναφορικά με την περιοχή μελέτης περιλαμβάνει την μελέτη και επιρροή της κλιματικής αλλαγής σ’ αυτήν με απόδοση των κλιματικών στοιχείων καθώς επίσης και των κλιματικών επιπτώσεων. Στο κυρίως κείμενο γίνεται αναλυτική αναφορά στο φαινόμενο με παράθεση σχετικών συμβάντων που συνδέονται με αυτό, φαινόμενα όπως ο «Μπάλος», η «Μήδεια» κλπ. Τελικό βήμα για την διεκπεραίωση της εργασίας αποτέλεσε η διερεύνηση της βιώσιμης ανάπτυξης βάσει των αποφάσεων του ΟΗΕ και πιο συγκεκριμένα η εμβάθυνση στην Agenda 2030. Η ανάλυση αυτού στοχεύει στον Στόχο 14, ο οποίος αφορά την Ζωή στην θάλασσα.

Η ενασχόληση με την θεματική σε συνδυασμό με τα ΣΓΠ παρέχει την δυνατότητα εξοικείωσης με την έρευνα και την απόδοση αυτής σε περιβάλλον όπως αυτό του QGIS ενώ παράλληλα διευρύνεται το πλήθος των χρηστών που μπορεί να κατανοήσει μία εργασία αυτού του τύπου, η οποία σαφώς και μπορεί να επεκταθεί είτε αναφορικά με την περιοχή μελέτης είτε σχετικά με την κλίμακα των δεδομένων που υφίστανται επεξεργασία.

Αναφορές

https://myocean.marine.copernicus.eu/data?view=layers&dataset=SST_MED_SST_L4_NRT_OBSERVATIONS_010_004&initial=1

https://geodata.gov.gr

https://www.emodnet-humanactivities.eu

https://www.statistics.gr

https://northmeteo.gr/mideia-synolika-ypsi-chionostrosis-stin-attiki-chartis/

https://parallaximag.gr/epikairotita/kakokairia-mpalos-se-poies-perioches-simeiothike-rekor-vrochis

https://firms.modaps.eosdis.nasa.gov/map/#t:adv;d:2021-08-01..2021-08-19;@24.6,37.3,7z

https://sdi.eea.europa.eu/data/b1777027-6c85-4d19-bdf2-5840184d6e13?path=%2FNatura2000_end2020_shp

https://www.dianeosis.org/research/climate_change/

https://www.dianeosis.org/2021/10/oi-synepeies-tis-klimatikis-allagis-stin-ellada/

https://unric.org/el/17-%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%87%CE%BF%CE%B9-%CE%B2%CE%B9%CF%89%CF%83%CE%B9%CE%BC%CE%B7%CF%83-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7%CF%83/

https://imegsevee.gr/%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%83%CE%B9%CE%B5%CF%8D%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82/agenda-2030-sto-dromo-pros-tin-epitefxi-stochon-viosimis-anaptyxis/