Κλιματικές επιπτώσεις στο παρακτιο φυσικό και πολιτιστικό απόθεμα στην περιφέρεια Ιόνιων Νήσων

Περίληψη :

Στα πλαίσια του μαθήματος εφαρμογές συστημάτων και γεωγραφικών πληροφοριών , έγινε μια έρευνα για την περιφέρεια Ιόνιων Νήσων , τα δημογραφικά και γεωγραφικά χαρακτηριστικά της και στη συνέχεια για τις κλιματικές αλλαγές που επηρεάζουν  το παράκτιο φυσικό και πολιτιστικό απόθεμα της περιοχής μελέτης μας.  Τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για την γεωγραφικά χαρακτηριστικά στην περιοχή μελέτης προέρχονται από τις πλατφόρμες EMODnet και Copernicus. Επιπρόσθετα χρησιμοποιήθηκαν τα κατάλληλα εργαλεία ΣΓΠ για να ενημερωθούν οι ιδιότητες επιλεγμένων χαρακτηριστικών με ποσοτικές και ποιοτικές πληροφορίες και ακολούθησε η επεξεργασία τους . Για την μελέτη των επιπτώσεων των κλιματικών αλλαγών στην περιοχή μελέτης, επιλέχθηκαν ως χαρακτηριστικά παραδείγματα οι φάροι και οι θέσεις παραγωγής οστρακοειδών . Από την διερεύνηση που έγινε, εντοπίστηκε ένα σύνολο φάρων που αποτελούν μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς και για τους οποίους εξετάστηκαν οι πιθανοί κίνδυνοι που σχετίζονται με τα κλιματικά στοιχεία της περιοχής.

Λέξεις Κλειδιά :

ΣΓΠ , GIS, φάροι , Συστήματα γεωγραφικών πληροφοριών, emodnet ,Copernicus

Εισαγωγή :

Στα πλαίσια του μαθήματος με στόχο τη μελέτη του φυσικού παράκτιου και πολιτιστικού αποθέματος ,ως περιοχή μελέτης ορίστηκε η περιφέρεια Ιόνιων Νήσων ,όπου έγινε μια έρευνα για τους κινδύνους των κλιματικών αλλαγών που αφορούν τη περιοχή μας, όπου συλλέχθηκαν δεδομένα από τις πλατφόρμες του emodnet και του copernicus . Οι κλιματικές αλλαγές ,όπως είναι γνωστό φέρουν επιπτώσεις , όπου μια από αυτές είναι και η  διάβρωση ακτών  ,όπου αυτό το φαινόμενο εμφανίζεται αρκετά στην περιοχή μελέτης . Η εργασία έγινε στο qgis.

Σκοπός :

Σκοπός της εργασίας ήταν να αναγνωρίστούν ποιες είναι οι επιπτώσεις από την κλιματική αλλαγή στα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς στην περιοχή μας . Στην περιοχή μελέτης επιλέχθηκαν ως χαρακτηριστικά γνωρίσματα του παράκτιου περιβάλλοντος οι φάροι και οι θέσεις καλλιέργειας οστρακοειδών. Οι λόγοι επιλογής τους είναι οι εξής: (ύπαρξη διαθέσιμων δεδομένων, αντιπροσωπευτικά χαρακτηριστικά για το πολιτιστικό απόθεμα και τις ανθρώπινες δραστηριότητες στην περιοχή μελέτης, αναγνωρίσιμα ορόσημα για ντόπιους και επισκέπτες)  και μαζεύτηκαν δεδομένα για την πληροφορία αυτή . Ως βασικοί παράγοντες του περιβάλλοντος που καθορίζουν τις επιπτώσεις από την κλιματική αλλαγή στα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά αναγνωρίστηκαν το υψόμετρο (ως απόσταση από την στάθμη της θάλασσας για τους φάρους) και το βάθος (ως απόσταση από τον πυθμένα της θάλασσας για τις οστρακοκαλλιέργειες και τους φάρους ) .

Στόχοι :

  • Η δημιουργία ενός πίνακα με τις επιπτώσεις  της κλιματικής αλλαγής που αναγνωρίστηκαν στην περιοχή μελέτης .
  •  Η περιγραφή των χαρακτηριστικών που επηρεάζονται από αυτές τις επιπτώσεις
  • Η αναγνώριση και η καταγραφή για τα διάφορα κλιματικά στοιχεία καθώς και των διαθέσιμων δεδομένων που υπάρχουν και η καταγραφή τους .
  • Η χαρτογραφική αναπαράσταση των  φάρων  και των θέσεων παραγωγής οστρακοειδών με βάση την βαθυμετρία.

Περιοχή μελέτης :

Ως περιοχή μελέτης ,ορίζεται η περιφέρεια Ιόνιων νήσων που είναι μία από τις 13 περιφέρειες της Ελλάδας , η οποία  αποτελείται από σε 32 νησιά εκ των οποίων κατοικούνται μόνο τα 14, δηλαδή Κέρκυρα, Λευκάδα,, Κεφαλληνία, Ζάκυνθος (μεγάλα νησιά), Οθωνοί, Ερείκουσα, Μαθράκι, Παξοί, Αντίπαξοι, Μεγανήσι, Κάλαμος, Καστός, Ιθάκη και Στροφάδες (μικρά νησιά). Η έδρα της Περιφέρειας βρίσκεται στην πόλη της Κέρκυρας. Επίσης βρίσκεται κατά μήκος της δυτικής ηπειρωτικής ακτής της Ελλάδας και είναι η τρίτη υψηλότερη επίδοση περιφέρειας πανελλαδικά μετά τις περιφέρειες Αττικής και Δυτικής Μακεδονίας . Η περιφέρεια Ιονίων Νήσων ιδρύθηκε το 1987 σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου 1622/86, από την ένταξη των νομών Κέρκυρας, Λευκάδας, Κεφαλληνίας και Ζακύνθου. Σκοπός της εργασίας ήταν μελέτη των κινδύνων από την κλιματική αλλαγή για το παράκτιο φυσικό και πολιτιστικό απόθεμα της Περιφέρειας Ιόνιων Νήσων.

Χάρτης περιοχής μελέτης :

Στοιχεία περιφέρειας :

Η περιφέρεια Ιόνιων Νήσων έχει σύνολο πληθυσμού περιφέρειας 214.773 και συνολική έκταση 2306.90 (τετρ.χλμ) . Επιπρόσθετα έχει θαλάσσια έκταση 18157(τετρ.χλμ )  και μήκος ακτογραμμής 1286.325 km.

Βασικά Χαρακτηριστικά :

Οι παραδοσιακοί φάροι της περιοχής μελέτης , είναι ο φάρος που βρίσκεται στη Νησίδα Βαρδιανοί στη Κεφαλονιά ,ο οποίος είναι τετράγωνος και κατασκευάστηκε το 1824 . Ο επόμενος παραδοσιακός φάρος που κατασκευάστηκε στην περιοχή μελέτης βρίσκεται στο Αργοστόλι της Κεφαλλονιάς , ο οποίος είναι κυλινδρικός και κατασκευάστηκε το 1828. Επίσης του δόθηκε η ονομασία Άγιοι Θεόδωροι. Άλλος ένας φάρος είναι της Λευκάδας που βρίσκεται ακριβώς στην είσοδο του νησιού είναι τετράγωνος και κατασκευάστηκε το 1861 .

Φάρος Λευκάδας

Ο επόμενος φάρος είναι ο φάρος με την ονομασία το Δούκατο , ο οποίος βρίσκεται στα άκρα λεύκατας της Λευκάδας ,είναι Κυλινδρικός και κατασκευάστηκε το 1890. Στη συνέχεια  ο φάρος ΦΙΣΚΑΡΔΟ αποτελείται ως παραδοσιακός φάρος ,βρίσκεται στο λιμάνι Φισκάρδου στη Κεφαλονιά, είναι τετράγωνος και κατασκευάστηκε το 1892.

Φάρος Φίσκαρδο .

Στη συνέχεια κατασκευάστηκαν ακόμα 2 παραδοσιακοί φάροι το 1907 στη Κεφαλονιά ,ένας μεταλλικός στη Σάμη της Κεφαλλονιάς με το όνομα Διχάλια , και ένας κυλινδρικός στα άκρα Γερόγομβου της Κεφαλλονιάς με το όνομα Γερόγομβος.

Ο πιο πρόσφατος φάρος της περιοχής μας είναι ο βόλιος ,ο οποίος βρίσκεται στη Λευκάδα , είναι τετράγωνος και κατασκευάστηκε το 1913.

  • http://www.faroi.com/gr/lefkada_gr.htm

Κλιματικές επιπτώσεις :

Λόγω των κλιματικών αλλαγών που γίνονται τα τελευταία χρόνια , παρατηρούνται επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα στη περιοχή μελέτης μας , όπως και σε όλο τον Ελληνικό Χώρο όπως απώλειες θαλάσσιων ειδών ,αυξημένη προσέλευση ξένων ειδών στα θαλάσσια ύδατα και απώλειες οικοτόπων . Επίσης όλη αυτή η κατάσταση που όλο αυξάνεται φέρει αρνητικές επιπτώσεις στην οικολογική ακεραιότητα . Οι  κλιματικές αλλαγές  φέρουν επίσης επιπτώσεις στην προσέλευση του τουρισμού στα ελληνικά νησιά λόγω του ότι με το πέρασμα των χρόνων χάνονται οι εποχές . Όπως και σε όλες τις θαλάσσιες περιοχές ,έτσι και στην περιοχή μας παρατηρείται το αυξημένο κόστος συντήρησης των ακινήτων λόγω κλιματικών φαινομένων όπως αυξημένη υγρασία .

Πηγές διαδθέσιμων γεγονότων :

Σύμφωνα με την έρευνα που έγινε παρατηρήθηκαν πολλές κατηγορίες δεδομένων του Emodnet που περιγράφουν το παράκτιο φυσικό ή πολιτιστικό απόθεμα της περιοχής μας όπως τα δεδομένα για την παραγωγή ψαριών και οστράκων, όπου υπάρχουν τρείς σταθμοί παραγωγής οστρακοειδών, οι γραμμές τηλεπικοινωνιών και οι φάροι σε όλη την περιφέρεια.  Οι φάροι που βρέθηκαν στη περιοχή μελέτης είναι 22.

http://www.emodnet.eu/

Αναγνώριση Κλιματικών στοιχείων :

Κάποια φαινόμενα που θα μπορούσαν να έχουν επιπτώσεις στο παράκτιο φυσικό ή πολιτιστικό απόθεμα της περιοχής μας είναι φαινόμενα όπως οι αλλαγές στις θερμοκρασίες αέρα ,όπου παρατηρείται αύξηση της σκόνης στην ατμόσφαιρα και  οι αλλαγές στη συχνότητα , τη κατεύθυνση και την ένταση του ανέμου  . Επιπρόσθετα η ένταση και συχνότητα των πλημμυρών  είναι ένα φαινόμενο που παρατηρείται και στη Μεσόγειο τα τελευταία χρόνια  και η αλλαγή εποχικότητας , που για παράδειγμα μπορεί να είναι καλοκαίρι και να βρέχει μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το πολιτιστικό απόθεμα της περιοχής μας στο μέλλον . Ακόμη κάτι που μπορεί να μας επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό στα επόμενα χρόνια είναι οι αυξημένες θερμοκρασίες και η αύξηση πυρκαγιών ,που όλο και αυξάνονται τα τελευταία χρόνια σε όλο τον ελληνικό και επηρεάζουν σε αρκετό βαθμό την ατμόσφαιρα .

Δεδομένα κλιματικών στοιχείων :

Από έρευνα που έγινε από τους παραμέτρους δεικτών του Copernicus παρατηρήθηκαν χαμηλές τιμές ανακλαστικότητας του νερού στην περιοχή μας , χαμηλές τιμές στην ανάλυση χλωροφύλλης και ελάχιστη αύξηση αλατότητας σε όλη τη περιφέρεια  ,από τον υπόλοιπο Ελληνικό χώρο . Με βάση τα παραπάνω διακρίνουμε μια καλή ποιότητα νερού στο θαλάσσιο χώρο της περιφέρειας Ιόνιων Νήσων . Επιπρόσθετα παρατηρήθηκαν χαμηλότερες θερμοκρασίες νερού στο βόρειο τμήμα της Περιφέρειας μας που είναι η Κέρκυρα και πιο θερμά ύδατα προς το Νότιο τμήμα που εκτείνεται προς τη Ζάκυνθο . Σημειώθηκε επίσης κάποια ελάχιστη αύξηση φαινομένων ανέμων επίσης προς το βόρειο κομμάτι της περιοχής μας . Επιπρόσθετα , οι υψηλές θερμοκρασίες του ανέμου που παρατηρούνται είναι μια επίπτωση από την αύξηση των πυρκαγιών .

Επεξεργασία δεδομένων :

Ακολούθως ,μετά την  έρευνα και τη συλλογή των δεδομένων για την περιοχή μας ,ακολούθησε η επεξεργασία των δεδομένων με τα ποιο κάτω εργαλεία και έγινε η χαρτογραφική απεικόνιση των φάρων σε σχέση με τη βαθυμετρία και των περιοχών παραγωγής οστρακοειδών  σε σχέση με τη βαθυμετρία.

Εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν :

  • Layer > Add Layer > Add Raster Layer
  • Layer > Add Layer > Add Vector Layer
  • Layer > Add Layer > Add wms Layer https://ows.emodnet-humanactivities.eu/wms?VERSION=1.1.1 , http://geodata.gov.gr/geoserver/ows
  • Vector > Geoprocessing Tools > Buffer (χρησιμοποιήθηκε το αρχείο της ακτογραμμής)
  • Clip – αποκοπή δεδομένων για τη περιοχή μελέτης   (χρησιμοποιήθηκε το αρχείο των φάρων ,των αιολικών πάρκων ,το αρχείο καλλικρατικών και δημοτικών ορίων και το αρχείο παραγωγής οστρακοειδών . )
  • Point sampling tool -εργαλείο χωρικής ανάλυσης (το οποίο συνδυάζει διανυσματική και ψηφιακή πληροφορία ) ,  (χρησιμοποιήθηκε το αρχείο των φάρων με τη βαθυμετρία του ανάγλυφου και την υψομετρία ,  και το αρχείο περιοχών παραγωγής οστρακοειδών. 
  • qgis2web- (Δημιουργία διαδραστικού χάρτη στο διαδίκτυο)
EΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΩΝΙΟΝ ΝΗΣΩΝ
Επιπτώσεις στη γραφική ομορφιά
Επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα, συμπεριλαμβανομένης για παράδειγμα απώλειας ειδών
Αυξηση ξένων ειδών
απώλεια οικοτόπων
αρνητικές επιπτώσεις στην οικολογική ακεραιότητα
αύξηση κόστους συντήρησης στα σπίτια
μείωση τουρισμού
Στοιχεια που επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή
Αλλαγή θερμοκρασίας αέρα
Αλλαγή στη συχνότητα, την κατεύθυνση και/ή την ένταση του ανέμου
Συμβάντα ακραίων θερμοκρασιών
Αύξηση υγρασίας
άνοδος της στάθμης της θάλασσας
Αλλαγή εποχικότητας

Χάρτης Βαθυμετρίας Φάρων :

Στον πιο πάνω χάρτη απεικονίζονται οι φάροι της περιοχής Ιονίων Νήσων με την βαθυμετρία της περιοχής ,με διαβάθμιση χρώματος από μπλε σε κίτρινο ,και τα υπόλοιπα γεωγραφικά χαρακτηριστικά που βρήκαμε για την περιοχή μας.

Χάρτης υψομετρίας φαρών :

Στον πιο πάνω χάρτη απεικονίζονται οι φάροι της περιοχής Ιονίων Νήσων με την υψομετρία της περιοχής ,με διαβάθμιση χρώματος από μπλε σε κίτρινο ,και τα υπόλοιπα γεωγραφικά χαρακτηριστικά που βρήκαμε για την περιοχή μας.

Στον πιο πάνω χάρτη απεικονίζονται οι φάροι ταξινομημένοι με διαβάθμιση χρώματος ,ανάλογα με το πιοι είναι στη θάλασσα και πιοι στην ακτή.

 Με βάση τα δεδομένα που πήραμε από τις πλατφόρμες του Emodnet  και του  copernicus πήραμε και κάποια δεδομένα για τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά της περιφέρειας μας ,και με κάποιες επεξεργασίες όπως την δημιουργία ζώνης  buffer  πήραμε και τη θαλάσσια έκταση της περιοχής μας.

ΠεριφέρειαΕΜΒΑΔΟΝ (km2)Συνολικό μήκος ακτογραμμής (km)πλήθος φάρωνπλήθος περιοχών παραγωγής οστρακοειδώνπληθυσμός Περιφέρειαςθαλάσσια έκταση (km2)
Ιόνιοι Νήσοι2306.91286.325223214.77318157

Στη συνέχεια ακολούθησε η δημιουργία ενός διαδραστικού χάρτη όπως μπορούμε να δούμε παρακάτω :

Σύνοψη :

Μέσα από την παρούσα εργασία, έγιναν αντιληπτοί οι κίνδυνοι που επιφυλάσσει η κλιματική αλλαγή  στο παράκτιο φυσικό και πολιτιστικό απόθεμα της Περιφέρειας Ιόνιων Νήσων καθώς και τι βαθμό ανθεκτικότητας παρουσιάζουν οι φάροι και οι περιοχές παραγωγής οστρακοειδών της Περιφέρειας που αποτελούν θέσεις ιδιαίτερης περιβαλλοντικής και πολιτιστικής σημασίας.  Από τα αποτελέσματα της εργασίας προκύπτει πως, σε γενικές γραμμές, για την Περιφέρεια Ιόνιων Νήσων , αναμένεται να αυξηθεί η μέση θερμοκρασία και η εκδήλωση ακραίων καιρικών φαινομένων. Επίσης συμπεραίνεται ότι όσο πιο κοντά στη στάθμη της θάλασσας είναι ένας φάρος , τόσο πιο ευάλωτος θεωρείται λόγω επίδρασης της υγρασίας και της αλατονέφωσης , κι ότι και λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας παρατηρείται το φαινόμενο της διάβρωσης , το οποίο συσχετίζεται με τους φάρους. Ολοκληρώθηκε επίσης η Χαρτογραφική αναπαράσταση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην παράκτια πολιτιστική κληρονομιά.

Παρακάτω φαίνονται οι τιμές υψομέτρων των φάρων και συμπεραίνεται  ότι όσο πιο κοντά στη στάθμη της θάλασσας είναι ένας φάρος , τόσο πιο ευάλωτος θεωρείται λόγω επίδρασης της υγρασίας και της αλατονέφωσης .

Παραπάνω φαίνονται οι τιμές βάθους για τις περιοχές παραγωγής οστρακοειδών και συμπεραίνεται ότι όσο πιο ρηχά είναι , τόσο πιο ευάλωτες θεωρούνται από την διάβρωση των ακτών ,και επίσης παρατηρείται ότι οι περισσότερες μονάδες παραγωγής οστρακοειδών (έξι από τις εννιά) βρίσκονται σε ρηχά νερά .


Παραπάνω απεικονίζονται τα στατιστικά του ανάγλυφου SRTM
Παραπάνω απεικονίζονται τα στατιστικά των φάρων σε σχέση με το βάθος.

Βιβλιογραφία :